Khám phá cuộc sống và con người đồng bào Sedang tại Kon Tum qua nét sinh hoạt đời thường, tính cách chân thành và lối sống giản dị giữa núi rừng Tây Nguyên.

Giữa những dãy núi nối tiếp nhau ở Tây Nguyên, người Sedang đã sinh sống qua nhiều thế hệ cùng núi rừng rộng lớn. Tại Kon Tum, cộng đồng Sedang gồm nhiều nhóm địa phương khác nhau như Tơ Đrá, Mơ Nâm, Hà Lăng, Ca Dong hay Xê Teng. Tùy từng nhóm và khu vực sinh sống, ngôn ngữ, trang phục, tập quán hay kiến trúc có những nét riêng biệt. Dù vậy, giữa những khác biệt ấy vẫn hiện diện một sự gắn bó sâu sắc với núi rừng và những giá trị văn hóa được lưu truyền qua nhiều đời.

Người ta thường nhớ đến Tây Nguyên bởi vẻ hùng vĩ của núi rừng, nhưng với những ai từng đến đây, điều khiến họ lưu luyến lại nằm ở cách người Sedang gìn giữ những giá trị truyền thống giữa nhịp sống đang thay đổi từng ngày.

Cuộc sống gắn với núi rừng đại ngàn và nương rẫy

Với nhiều cộng đồng Sedang, rừng không chỉ là nơi mưu sinh mà còn gắn với đời sống tinh thần và tín ngưỡng. Rừng là nơi giữ nguồn nước, là không gian gắn với luật tục của buôn làng, với những khu rừng thiêng và cả những nghĩa địa truyền thống. Từ nhỏ, nhiều đứa trẻ đã lớn lên cùng những con đường lên rẫy, quen với tiếng gió qua tán cây và mùi đất ẩm sau những cơn mưa đầu mùa.  

Phần lớn người Sedang ở Kon Tum sống bằng nghề làm rẫy, trồng lúa, bắp, mì và nhiều loại cây nông nghiệp đặc trưng của vùng cao. Công việc bắt đầu từ sáng sớm khi mặt trời còn khuất sau những dãy núi xa. Những con đường đất đỏ dần nhộn nhịp hơn với tiếng người gọi nhau đi làm, tiếng xe chở nông cụ và nhịp sống quen thuộc của buôn làng. 

Trong đời sống thường ngày, phụ nữ Sedang giữ vai trò quan trọng trong gia đình và cộng đồng. Họ vừa tham gia lao động sản xuất, chăm lo kinh tế hộ gia đình, vừa truyền dạy tiếng nói, phong tục và các nghề thủ công cho thế hệ trẻ. Nhiều giá trị văn hóa vẫn được lưu giữ đến hôm nay nhờ sự bền bỉ của những người phụ nữ trong từng nếp nhà. 

Bên cạnh nghề dệt thổ cẩm quen thuộc, người Sedang còn nổi tiếng với nghề rèn truyền thống. Sự khéo léo của những người thợ đã tạo nên nhiều công cụ lao động gắn bó với đời sống vùng cao qua nhiều thế hệ. 

Tính cách chân thành và tinh thần tương thân tương ái 

Người Sedang thường tạo cho người đối diện cảm giác hiền lành và thật thà ngay từ những lần gặp đầu tiên. Ở nhiều buôn làng, sự gắn kết giữa mọi người vẫn hiện diện rất rõ trong đời sống thường ngày. Khi một gia đình dựng nhà mới, làm rẫy hay bước vào mùa thu hoạch, bà con xung quanh thường tự đến phụ giúp từ sáng sớm. Người chẻ tre, người gùi đồ, người chuẩn bị bữa ăn, công việc cứ thế được san sẻ cho nhau một cách tự nhiên. Với người Sedang, sống gần nhau cũng đồng nghĩa với việc cùng nhau lo toan và đỡ đần trong những lúc cần thiết. 

Tinh thần cộng đồng ấy đã theo họ từ rất lâu trong nếp sống buôn làng. Nhiều gia đình quây quần gần nhau, trẻ nhỏ lớn lên cùng tiếng cười ngoài sân đất đỏ, còn người lớn gặp nhau mỗi ngày sau những buổi lên rẫy. Những dịp lễ hội hay mùa cúng làng cũng thường là lúc mọi người cùng tụ họp, chuẩn bị đồ ăn, đánh cồng chiêng và trò chuyện đến khuya bên bếp lửa. Không khí ấy mang lại cảm giác gần gũi rất riêng, nơi ai cũng biết nhau và luôn sẵn lòng mở cửa đón người khác vào nhà.

Sự hiếu khách của người Sedang cũng đến từ chính cách sống mộc mạc ấy. Khách đến chơi thường được mời ngồi lại uống nước, ăn bữa cơm đơn giản hay nghe kể vài câu chuyện về cuộc sống trong làng. Dù cuộc sống còn nhiều khó khăn, họ vẫn giữ thói quen tiếp đãi bằng sự chân thành hơn là những điều cầu kỳ. Có lẽ vì vậy mà với nhiều người từng ghé qua Tây Nguyên, điều còn đọng lại không chỉ là núi rừng hay tiếng cồng chiêng, mà còn là cảm giác ấm áp khi được trò chuyện cùng những con người giản dị nơi đây.

Nét đẹp giản đơn giữa nét sống hiện đại 

Ngày nay, nhiều buôn làng Sedang đã có nhiều điều kiện thuận lợi hơn nhờ sự hỗ trợ từ chính quyền và các chương trình bảo tồn văn hóa. Các nghề truyền thống, tiếng nói, lễ hội và không gian sinh hoạt cộng đồng được quan tâm gìn giữ nhiều hơn trước. 

Điều thú vị nằm ở cách các thế hệ trẻ tiếp nối những giá trị ấy. Nhiều người trẻ học tập và làm việc ở những nơi xa, sử dụng điện thoại thông minh và tiếp cận cuộc sống hiện đại, nhưng khi đến mùa lễ hội vẫn trở về làng, tham gia các nghi lễ truyền thống và sử dụng tiếng mẹ đẻ trong đời sống hằng ngày. Sự kết nối ấy tạo nên một quá trình chuyển giao văn hóa tự nhiên giữa các thế hệ. 

Dẫu vậy, tại một số khu vực vùng sâu vùng xa dưới chân núi Ngọc Linh, cuộc sống của người dân vẫn còn không ít khó khăn. Việc nâng cao điều kiện sống, thay đổi phương thức sản xuất và mở rộng cơ hội phát triển vẫn là những câu chuyện đang tiếp tục được quan tâm. 

Có lẽ điều đáng nhớ ở người Sedang hôm nay không chỉ nằm ở những giá trị truyền thống còn được lưu giữ, mà còn ở cách họ thích nghi với những đổi thay của thời đại mà vẫn giữ được sự gắn kết với cội nguồn. Gắn bó lâu đời với rừng, nhiều cộng đồng Sedang hiện cũng có ý thức rất cao trong việc bảo vệ và gìn giữ những cánh rừng đã nuôi dưỡng cuộc sống của họ qua bao thế hệ. 

-------------

CREDIT: 

- Photography: Luan Nguyen 

- Content: Vy Vy

- Design: Phuong Nguyen