Giữa làn nước xanh thẳm của biển Đề Gi, tỉnh Gia Lai, một bóng đen khổng lồ bất ngờ trồi lên, phun nước trắng xóa, rồi lặng lẽ lặn xuống. Đó là cá voi (Cá Ông) - loài cá được người dân ven biển Việt Nam tôn kính như một vị thần hộ mệnh của ngư dân.
Bơi lượn giữa khu vực biển Đề Gi, tỉnh Gia Lai là ba cá thể cá voi. Khi quan sát kỹ, ta có thể thấy ba cá thể này dường như là một gia đình. Bơi vòng ngoài là cá cha, có nhiệm vụ lùa đàn cá nhỏ vào vùng trong, còn hai cá thể còn lại là cá mẹ và cá con - luân phiên nhau đớp mồi. Cả gia đình cá voi phối hợp nhịp nhàng, tạo nên một nhịp điệu săn mồi nhẹ nhàng, uyển chuyển như một vũ khúc ẩn hiện dưới làn nước xanh thẳm.
Hình ảnh cá voi mẹ và cá voi con ung dung trên mặt biển dưới sự bảo bọc của cá cha tại biển Đề Gi, tỉnh Gia Lai. Đây cũng là khu vực duy nhất ở Việt Nam ghi nhận sự xuất hiện của gia đình cá voi từ trước đến giờ.
Giữa biển trời mênh mông, hình ảnh gia đình cá voi cùng săn mồi không chỉ là biểu tượng của sự sống mãnh liệt, mà còn là sự gắn kết, sự tiếp nối, học hỏi - như cách thế hệ trước và sau đồng hành cùng nhau.
Vị thần trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam
Từ bao đời nay, người dân vùng biển Việt Nam, đặc biệt là các tỉnh duyên hải Nam Trung Bộ và Nam Bộ, vẫn gìn giữ tục thờ Cá Ông (cá voi) như một phần không thể thiếu trong đời sống tâm linh. Họ tin rằng Cá Ông là linh vật có khả năng cứu giúp tàu thuyền gặp nạn, dẫn đường trong giông bão, và mang lại bình an cho ngư dân.
Khi cá voi chết và trôi dạt vào bờ, người dân gọi đó là khi “Cá Ông lụy bờ”. Họ không xem đây là điều không may mà ngược lại, việc Cá Ông lụy bờ được xem là điềm lành. Nghi lễ vì vậy cũng được tổ chức trang trọng như đang tiễn đưa một vị thần về với trời.
Có một tập tục ít được nhắc đến nhưng lại đã tồn tại trong đời sống văn hóa dân gian ven biển từ lâu - đó là tập tục để tang Cá Ông. Theo lệ xưa, nếu ai là người đầu tiên phát hiện ra Cá Ông “lụy” vào bờ, thì cả gia đình người ấy sẽ để tang suốt một năm, như thể vừa tiễn biệt một người thân trong nhà. Tập tục này không chỉ thể hiện sự kính trọng của người dân ven biển dành cho vị thần của biển cả, mà còn là sự phản ánh niềm tin thiêng liêng rằng: “Cá Ông là vị thần hộ mệnh của ngư dân. Việc để tang không phải là nỗi buồn, mà là một cách để tri ân, để giữ gìn mối giao cảm giữa con người và đại dương - nơi mà từng con sóng cũng mang theo hơi thở của tín ngưỡng và lòng biết ơn.
Ngoài ra, ở các khu vực duyên hải Nam Trung Bộ và Nam Bộ còn có các lễ hội như Nghinh Ông hay lễ hội Cầu Ngư để thể hiện lòng thành kính của người dân ven biển đối với vị thần biển cả này.
Có người bảo, nếu thấy Cá Ông ngoi lên mặt nước, đó là điềm lành. Không chỉ cho biển, mà cho cả đất liền. Bởi đó là dấu hiệu của sự hòa hợp giữa con người và thiên nhiên.
Cá voi xuất hiện trên mặt biển là một khung cảnh tuyệt đẹp của thiên nhiên
Cá voi xuất hiện - lời chúc phúc từ biển cả
Thời điểm cá voi xuất hiện tại biển Quy Nhơn Đông và biển Đề Gi, tỉnh Gia Lai trùng khớp với giai đoạn các tỉnh thành có sự sáp nhập địa giới hành chính. Người dân địa phương tin rằng đây không chỉ là sự trùng hợp, mà là một điềm lành từ đại dương, như một lời chúc phúc cho sự khởi đầu mới, cho sự kết nối và phát triển hài hòa.
Sau biển Quy Nhơn Đông hay Đề Gi, cá voi còn được bắt gặp tại vịnh Nha Trang, khu vực Hòn Mun - vùng biển nổi tiếng với hệ sinh thái đa dạng và văn hóa biển sâu sắc. Mỗi lần xuất hiện, Cá Ông như nhắc nhở con người về sự hiện diện của thiên nhiên, về lòng biết ơn và sự tôn kính dành cho biển cả.
Có lẽ đối với cá voi, biển Việt Nam là một điểm đến trên lộ trình đặc biệt của năm nay, còn với ngư dân ven biển - khoảnh khắc Cá voi xuất hiện không chỉ là một hình ảnh đẹp, mà còn là một lời chào từ đại dương, một điềm lành, một sự hiện diện đầy linh khí giữa đời sống hiện đại.
Hình ảnh Cá Voi được chụp ở biển Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai
Một biểu tượng cần được gìn giữ
Giữa những chuyển mình của đất nước, giữa những đổi thay của vùng biển, Cá voi vẫn ở đó - như một biểu tượng của sự bảo hộ, của niềm tin và của mối liên kết thiêng liêng giữa con người với thiên nhiên.
Nếu bạn có dịp đến Quy Nhơn Đông, Đề Gi, Nha Trang hay bất kỳ vùng biển nào của Việt Nam, hãy lắng nghe tiếng sóng, nhìn ra khơi xa. Vì biết đâu, bạn sẽ bắt gặp khoảnh khắc cá voi vươn mình khỏi mặt biển, gửi lời chào thiện chí từ đại dương.
Cá voi không chỉ là linh vật, mà còn là biểu tượng của sự kết nối giữa con người và đại dương. Việc bảo tồn loài cá đặc biệt này, cũng như việc giữ gìn môi trường biển, duy trì các lễ hội truyền thống không chỉ là hành trình bảo vệ tín ngưỡng, mà còn là hành trình giữ lại một phần hồn của văn hóa Việt.
vùng biển nào của Việt Nam sẽ là điểm đến tiếp theo của cá voi?
—---
CREDIT:
Photography: Pham Cong Quy
Content: Giang Huynh
Design: Trung Huynh
