Mỗi dịp Tết Chôl Chnăm Thmây, đồng bào Khmer lại cùng nhau mang từng nắm cát vào chùa để đắp thành những ngọn núi cát. Đằng sau nghi lễ giản dị ấy là câu chuyện về lòng hướng thiện, tinh thần cộng đồng, ước vọng mưa thuận gió hòa và những giá trị văn hóa vẫn được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Không chỉ là nghi lễ, mà là một phần của Tết Chôl Chnăm Thmây

Đối với đồng bào Khmer, Tết Chôl Chnăm Thmây không chỉ là thời khắc bước sang năm mới mà còn là dịp để mọi người trở về chùa, gặp gỡ người thân, tưởng nhớ tổ tiên và cùng nhau thực hiện những nghi lễ truyền thống đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Trong những ngày Tết ấy, lễ đắp núi cát là một trong những nghi lễ quan trọng nhất. Nghi lễ thường diễn ra vào ngày thứ hai của Tết tại các ngôi chùa Khmer theo truyền thống Phật giáo Nam tông. Ngay từ sáng sớm, người dân mang từng gánh cát, từng xẻng cát hay chỉ đơn giản là một nắm cát nhỏ đến sân chùa. Dưới sự hướng dẫn của các vị sư, mọi người cùng vun cát thành một ngọn núi lớn ở giữa và các ngọn núi nhỏ xung quanh theo quan niệm trong Phật giáo.

Nếu chỉ nhìn thoáng qua, nhiều người sẽ nghĩ đây đơn giản là một nghi thức mang tính tín ngưỡng. Thế nhưng, với người Khmer, mỗi ngọn núi cát còn là biểu tượng của lòng thành kính, của niềm tin hướng thiện và của những điều tốt đẹp mà họ mong muốn gửi gắm trong năm mới.

Chính vì vậy, qua bao đổi thay của thời gian, lễ đắp núi cát vẫn luôn là một phần không thể thiếu trong Tết Chôl Chnăm Thmây, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa riêng của đồng bào Khmer Nam Bộ.

Khi mỗi hạt cát đều mang theo lời nguyện lành

Điều đặc biệt của lễ đắp núi cát không nằm ở kích thước của ngọn núi, mà nằm ở cách ngọn núi ấy được tạo nên.

Không ai mang thật nhiều cát để thay phần của người khác. Mỗi người chỉ góp một ít, có khi là một xẻng cát, có khi chỉ là vài nắm cát nhỏ. Thế nhưng, khi tất cả cùng chung tay, những hạt cát ấy lại dần vun thành một ngọn núi.

Có lẽ cũng vì vậy mà trong quan niệm của người Khmer, mỗi hạt cát đều mang theo một lời nguyện lành. Đó có thể là lời cầu mong gia đình bình an, cha mẹ mạnh khỏe, con cháu học hành tiến bộ hay cuộc sống thuận lợi hơn trong năm mới. Việc tự tay mang cát đến chùa và góp vào ngọn núi còn thể hiện mong muốn tích lũy công đức, hướng tâm đến những điều thiện và gác lại những điều chưa trọn vẹn của năm cũ để bắt đầu một năm mới với niềm tin tốt đẹp hơn.

Trong dân gian Khmer còn lưu truyền những câu chuyện kể rằng việc đắp núi cát là cách con người vun bồi phước lành và gieo những hạt giống thiện lành cho tương lai. Dù cách lý giải có thể khác nhau theo từng địa phương, nhưng điều còn lại sau cùng vẫn là niềm tin rằng những việc làm xuất phát từ lòng thành sẽ mang đến những điều tốt đẹp cho bản thân, gia đình và cộng đồng.

Bởi vậy, mỗi hạt cát tuy nhỏ bé nhưng lại chứa đựng một ý nghĩa rất lớn. Nó nhắc nhở rằng những điều tốt đẹp trong cuộc sống cũng được vun đắp từ những hành động giản dị và từ tấm lòng chân thành của mỗi người.

Những ngọn núi cát vun đắp tinh thần cộng đồng và ước vọng về một năm no đủ

Nếu mỗi hạt cát tượng trưng cho một lời nguyện lành, thì cả ngọn núi cát lại là biểu tượng của sự đồng lòng.

Trong sân chùa ngày Tết, không khó để bắt gặp hình ảnh các vị cao niên, những người cha, người mẹ, các em nhỏ và các vị sư cùng nhau vun từng xẻng cát. Không ai đứng ngoài, cũng không ai làm thay người khác. Mỗi người đều góp một phần công sức để hoàn thành nghi lễ.

Chính khoảnh khắc ấy đã tạo nên một bức tranh rất đẹp về tinh thần cộng đồng của người Khmer. Ngọn núi cát không chỉ được tạo nên từ những hạt cát nhỏ mà còn được vun đắp bởi sự sẻ chia, sự gắn bó và tình cảm giữa con người với con người.

Là cộng đồng gắn bó lâu đời với nghề nông, người Khmer còn gửi gắm vào những ngọn núi cát ước vọng về một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt và cuộc sống đủ đầy. Sau mùa khô, khi một chu kỳ sản xuất mới sắp bắt đầu, những lời cầu chúc ấy cũng mang theo niềm hy vọng về thiên nhiên thuận hòa, cây trái sinh sôi và cuộc sống bình yên cho mọi gia đình.

Vì thế, lễ đắp núi cát không chỉ hướng đến mỗi cá nhân mà còn thể hiện mong muốn về một cộng đồng đoàn kết, cùng nhau xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn.

Lễ đắp núi cát vẫn được gìn giữ qua nhiều thế hệ

Ngày nay, dù cuộc sống đã có nhiều đổi thay, những ngôi làng Khmer cũng dần phát triển và hiện đại hơn, nhưng lễ đắp núi cát vẫn được người dân gìn giữ mỗi dịp Tết Chôl Chnăm Thmây.

Bởi vậy mà nghi lễ lưu giữ không chỉ là những nghi thức truyền thống, mà còn là ký ức và bản sắc của cả một cộng đồng.

Trong những ngày Tết, nhiều gia đình vẫn đưa con cháu đến chùa từ sáng sớm. Những đứa trẻ theo chân ông bà, cha mẹ cùng xúc từng xẻng cát, lắng nghe người lớn kể về ý nghĩa của nghi lễ và học cách trân trọng những giá trị mà cha ông đã gìn giữ từ bao đời. Không cần những bài học dài dòng, chính việc cùng nhau tham gia nghi lễ đã giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về cội nguồn, về sự sẻ chia và trách nhiệm giữ gìn truyền thống.

Có thể sau này, cuộc sống sẽ tiếp tục thay đổi, nhưng chừng nào những hạt cát vẫn còn được bàn tay của nhiều thế hệ cùng vun đắp trong sân chùa mỗi dịp năm mới, chừng đó những giá trị văn hóa của người Khmer vẫn sẽ được tiếp nối.

Lời kết

Có những giá trị văn hóa không được tạo nên từ những điều lớn lao, mà bắt đầu từ những việc làm rất đỗi bình dị. Lễ đắp núi cát của đồng bào Khmer cũng vậy. Từ những hạt cát nhỏ bé, người ta cùng nhau vun nên một ngọn núi. Từ những tấm lòng chân thành, người ta cùng nhau vun bồi niềm tin, công đức, sự gắn kết và những ước vọng về một cuộc sống bình yên, no đủ.

Có lẽ vì thế, sau mỗi mùa Tết Chôl Chnăm Thmây, điều còn ở lại không chỉ là những ngọn núi cát trong sân chùa, mà còn là những giá trị tốt đẹp vẫn âm thầm được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Và cũng giống như từng hạt cát nhỏ góp phần tạo nên một ngọn núi, mỗi thế hệ người Khmer lại tiếp tục góp một phần của mình để gìn giữ một nét văn hóa đẹp, bình dị nhưng đầy ý nghĩa của dân tộc.

—---------

CREDIT: 

- Photography: Kien Trang 

- Content: Hoài Hà

- Design: Phuong Nguyen