CHÙA KEO - DI SẢN KIẾN TRÚC GIỮA LÒNG BẮC BỘ

Khám phá Chùa Keo ở Hưng Yên, một trong những ngôi chùa cổ kính bậc nhất Bắc Bộ.

Giữa vùng đồng bằng Bắc Bộ trù phú, nơi sông Hồng cuộn chảy bồi đắp phù sa, Chùa Keo hiện lên với dáng cổ kính, thu hút đông đảo du khách ghé đến. 

Tìm về ngôi chùa thiêng 

Chùa Keo hay còn được biết đến với tên gọi “Thần Quang Tự” tọa lạc tại xã Vũ Tiên, tỉnh Hưng Yên (vùng đất Thái Bình cũ). 

Chùa Keo nằm bên tả ngạn sông Hồng, trên vùng đất bằng phẳng, rộng rãi và thoáng mát. 

Trước khi sở hữu địa thế vô cùng đặc biệt đó, Chùa Keo vốn được dựng nên đầu tiên ở Ninh Bình (khu vực Nam Định cũ) vào năm 1061. Khi này, chùa mang tên Nghiêm Quang Tự, dưới triều vua Lý Thánh Tông. Đến năm 1167, vua Lý Anh Tông đổi tên chùa thành Thần Quang Tự để tri ân công đức của Thiền sư Dương Không Lộ (một nhân vật tiêu biểu của Phật giáo thời Lý). 

Trải qua nhiều biến cố, đặc biệt là trận lũ lớn vào năm 1611, chùa được dựng lại vào đầu thế kỷ XVII tại vùng đất Hưng Yên (khu vực Thái Bình cũ), nhờ sự huy động của Quận công Hoàng Quân Dũng. 

Ngôi chùa vốn ban đầu nằm ở Ninh Bình, nhưng sau được dời về Hưng Yên

Chùa Keo chính thức được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt vào năm 2012. Trải qua nhiều lần trùng tu, chùa vẫn giữ được dáng vẻ uy nghiêm cùng kiến trúc độc đáo vốn có của mình.

chùa Keo mang dáng dấp cổ kính của công trình hàng trăm năm tuổi

Những đường nét đặc biệt

Chùa Keo nổi bật với 17 công trình, 128 gian gỗ lim, được bố trí theo mô hình “nội công ngoại quốc” và “tiền Phật hậu Thánh”. Tất cả đều liên kết bằng mộng gỗ, không dùng đinh, thể hiện kỹ thuật bậc thầy của cha ông.

Toàn bộ ngôi chùa được liên kết bằng gỗ mộng, không dùng đinh 

Điểm nhấn đặc biệt là gác chuông cao 11m, ba tầng mái chồng lên nhau như bông sen khổng lồ, treo ba quả chuông cổ và một khánh đá. Đây là gác chuông gỗ cổ cao nhất Việt Nam, được xác lập kỷ lục Guinness. Ngoài ra, chùa còn lưu giữ 197 di vật cổ, trong đó có hai bảo vật quốc gia: bộ cánh cửa chạm rồng và hương án (được xem là tuyệt tác mỹ thuật thời Lê Trung Hưng).

gác chuông cao 11m, ba tầng chồng lên nhau 

Kỹ thuật điêu khắc ở Chùa Keo Hưng Yên được xem là đỉnh cao của nghệ thuật gỗ thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVII), nổi bật với các tác phẩm chạm khắc tinh xảo. Nghệ nhân xưa đã sử dụng kỹ thuật chạm bong kênh*, chạm lộng (trổ thủng)** để tạo chiều sâu, hiệu ứng thị giác và sự sống động hiếm thấy. 

*chạm bong kênh: chạm khắc gỗ nguyên khối và tạo hình, trong đó các chi tiết hoa văn, hình khối được chạm khắc nổi hẳn lên và tách rời khỏi nền gỗ, tạo hiệu ứng 3D, trực quan 

**chạm lộng (trổ thủng): là kỹ thuật điêu khắc mà trong đó, người thợ đục, khoét hoặc trổ xuyên thấu qua vật liệu để tạo ra các họa tiết rỗng, có thể nhìn thấu qua bên kia hoặc cho ánh sáng lọt qua

kỹ thuật chạm bong kênh, chạm lộng được thể hiện rõ ở chùa Keo 

Hơn cả một công trình

Ngày nay, Chùa Keo không chỉ là nơi thờ Phật và Thiền sư Dương Không Lộ, mà còn là điểm đến văn hóa - tâm linh quan trọng của Hưng Yên. 

Hằng năm, khi lễ hội Chùa Keo diễn ra, tỉnh Hưng Yên thu hút hàng vạn du khách và Phật tử ghé đến. Đây không chỉ là dịp tưởng nhớ công đức của Thiền sư Dương Không Lộ, mà còn là cơ hội để người dân, cũng như du khách hòa mình vào không khí lễ hội truyền thống dân tộc: rước kiệu, tế lễ, hát chèo, trò chơi dân gian … 

Tất cả tạo nên một bức tranh sống động về văn hóa Việt, nơi quá khứ và hiện tại cùng tồn tại trong nhịp thở cộng đồng.

Có thể nói, chùa Keo chính là minh chứng cho sự bền bỉ của văn hóa dân tộc. Vì khi đặt chân đến đây, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng một công trình kiến trúc độc đáo, mà còn cảm nhận được sự giao hòa giữa lịch sử, nghệ thuật và tâm linh, một di sản sống động giữa lòng đồng bằng Bắc Bộ.

Kết

Chùa Keo Hưng Yên là một viên ngọc quý trong kho tàng di sản văn hóa Việt Nam. Với kiến trúc tinh xảo, độc đáo và giá trị lịch sử sâu sắc, ngôi chùa này không chỉ là nơi hành hương, mà còn là minh chứng cho trí tuệ và tâm linh của cha ông. 

Ghé thăm Chùa Keo, ta như được trở về với cội nguồn, lắng nghe tiếng chuông ngân vang qua bao thế kỷ, nhắc nhớ về một di sản bất diệt.

—------

CREDIT: 

- Photography: Luan Nguyen 

- Content: Giang Huynh 

- Design: Phuong Nguyen