TÌM VỀ XÓM LÀM TƯỢNG PHẬT TRĂM TUỔI Ở SÀI GÒN

Khám phá xóm làm tượng Phật ở quận 6, TP.HCM, một làng nghề đã trăm năm tuổi bên cầu Ông Buông.

Giữa nhịp sống hối hả của Sài Gòn, có một xóm nhỏ, nơi tiếng đục, tiếng chà nhám xen lẫn mùi sơn, mùi thạch cao đã trở thành âm thanh quen thuộc suốt gần một thế kỷ. Người dân gọi nơi này là xóm làm tượng Phật, nơi nghệ nhân vừa làm việc vừa niệm Phật, gửi cả tâm hồn vào từng bức tượng.

Bắt nguồn từ nơi xóm nhỏ

Xóm làm tượng Phật quận 6 nằm tại phường Phú Lâm, dưới chân cầu Ông Buông, gần chùa Giác Hải. 

xóm làm tượng Phật nằm nép mình dưới chân cầu Ông Buông 

Rảo bước ở xóm làm tượng Phật quận 6, tôi như rời khỏi nhịp sống hối hả của thành phố để bước vào một không gian khác: vừa mộc mạc, vừa thấm đẫm hơi thở tâm linh. Con hẻm nhỏ dẫn vào xóm thoảng mùi sơn, mùi thạch cao, xen lẫn chút khói bụi từ những công đoạn chế tác. 

Nghề làm tượng Phật bắt đầu từ nhu cầu tạo hình tượng thờ trong chùa, rồi dần lan rộng, trở thành một làng nghề đặc trưng của Sài Gòn. Ban đầu chỉ có vài hộ gia đình khởi nghiệp, nhưng theo thời gian, nghề được truyền từ cha sang con, từ thế hệ này sang thế hệ khác, tạo nên một cộng đồng gắn bó bằng cùng một niềm tin và một công việc. Tính đến hiện tại, nghề làm tượng phật ở đây đã có tuổi đời gần 100 năm. 

Đến nay, xóm còn khoảng 10 cơ sở duy trì nghề, mỗi cơ sở như một “xưởng nhỏ” nằm nép mình trong hẻm. Có gia đình đã ba đời gắn bó, xem việc làm tượng không chỉ là kế sinh nhai mà còn là trách nhiệm gìn giữ một phần văn hóa tâm linh. 

Một cơ sở làm tượng Phật ở quận 6 

Bên trong một cơ sở làm tượng phật ở quận 6 

Giữa những con hẻm nhỏ, tiếng đục, tiếng chà nhám xen lẫn mùi sơn và thạch cao đã trở thành âm thanh quen thuộc, gắn bó với đời sống người dân nơi đây suốt gần một thế kỷ.

Con người và nghề làm tượng Phật

Ở xóm làm tượng Phật quận 6, mỗi nghệ nhân không chỉ là một người thợ thủ công, mà còn là một người gìn giữ giá trị tâm linh. Với họ, việc làm tượng không đơn thuần là tạo ra một sản phẩm, mà là một hành trình thiền định, một cách để gửi gắm niềm tin và lòng thành. 

Hành trình ấy buộc người nghệ nhân phải kiên nhẫn, tỉ mỉ trong từng công đoạn: 

Người thợ bắt đầu bằng việc lên cốt (có thể bằng sắt hoặc gỗ) để định hình dáng tượng ban đầu. Sau đó, họ đắp xi măng hoặc thạch cao, từng lớp từng lớp, rồi chà nhám cho mịn, để bề mặt tượng trở nên mềm mại như da người. Công đoạn cuối cùng là sơn và vẽ chi tiết, trong đó đôi mắt là phần quan trọng nhất. Người thợ thường nói rằng “mắt là hồn của tượng”, bởi chỉ cần một nét vẽ sai, thần thái của tượng sẽ mất đi sự linh thiêng.

Một bức tượng hoàn chỉnh có thể mất hàng tuần, thậm chí hàng tháng. Trong suốt thời gian ấy, người thợ phải đặt cả cảm xúc, sự kiên nhẫn và lòng thành vào từng chi tiết. 

Đó là lý do tượng Phật ở đây không chỉ đẹp về hình thức, mà còn có “hồn”, một sức sống nội tại khiến người chiêm ngưỡng cảm thấy bình an.

lên cốt bằng sắt cho tượng Phật 

công đoạn đắp xi măng/thạch cao 

chà nhám tượng Phật cho mịn 

Sơn và vẽ chi tiết cho tượng 

Ở xóm tượng Phật, nghề không chỉ là kế sinh nhai, mà là sự nối dài của truyền thống, là niềm tự hào của những gia đình đã bao đời gắn bó. Người cha truyền nghề cho con, con lại truyền cho cháu, như một sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại. Và chính sự gắn bó ấy đã tạo nên một cộng đồng nhỏ, nơi tiếng đục, tiếng chà nhám vang lên mỗi ngày như nhịp thở của một di sản sống động giữa lòng Sài Gòn.

Khó khăn của thời đại 

Dù mang trong mình giá trị văn hóa và tâm linh sâu sắc, nghề làm tượng Phật ở xóm nhỏ, quận 6 vẫn đang phải đối mặt với nhiều thách thức khiến con đường gìn giữ và phát triển ngày càng trở nên gian nan.

Đầu tiên là thị trường ngày càng thu hẹp. Xưa kia, tượng Phật thủ công là lựa chọn gần như duy nhất cho chùa chiền, gia đình hay các cơ sở thờ tự. Nhưng ngày nay, với sự xuất hiện của tượng công nghiệp sản xuất hàng loạt, giá rẻ và nhanh chóng, nhu cầu dành cho tượng thủ công giảm đi rõ rệt. Điều này khiến nhiều nghệ nhân phải chật vật tìm đầu ra cho sản phẩm, đôi khi phải chấp nhận làm theo đơn đặt hàng nhỏ lẻ để duy trì nghề.

Tiếp đến là chi phí nguyên liệu ngày càng cao. Gỗ, xi măng, thạch cao, những vật liệu vốn quen thuộc, nay đều tăng giá, khiến chi phí sản xuất đội lên. Trong khi đó, giá bán tượng lại khó nâng cao vì thị trường cạnh tranh khốc liệt. Người thợ vừa phải giữ chất lượng, vừa phải cân đối chi phí, khiến lợi nhuận ngày càng ít ỏi.

Một khó khăn khác là thiếu nhân lực trẻ. Nghề làm tượng vốn vất vả, đòi hỏi sự kiên nhẫn và tay nghề cao, nhưng thu nhập lại không ổn định. Vì thế, lớp trẻ ít mặn mà nối nghiệp cha ông. Nhiều gia đình trong xóm chỉ còn người lớn tuổi duy trì công việc, khiến làng nghề đứng trước nguy cơ mai một.

Nhiều gia đình trong xóm làm tượng Phật chỉ còn người lớn tuổi duy trì công việc

Ngoài ra, không gian sản xuất chật hẹp cũng là một trở ngại. Xóm làm tượng Phật nằm trong những con hẻm nhỏ, nhà cửa san sát, nên việc mở rộng xưởng hay đầu tư máy móc hiện đại gần như là không thể. Người thợ vì thế phải làm việc trong điều kiện có phần thiếu thốn, chủ yếu dựa vào đôi tay và kinh nghiệm truyền đời.

Nghề làm tượng Phật ở đây dựa vào đôi bàn tay và kinh nghiệm truyền đời 

Thế nhưng, vượt lên tất cả, những nghệ nhân nơi đây vẫn kiên trì giữ nghề. Với họ, làm tượng Phật không chỉ là kế sinh nhai, mà còn là trách nhiệm với tổ tiên, với văn hóa dân tộc. Mỗi bức tượng hoàn thành là một minh chứng cho sự bền bỉ, cho lòng thành và cho niềm tin của những người nghệ nhân nơi đây. 

Kết

Xóm làm tượng Phật ở quận 6 không chỉ là nơi tạo ra những bức tượng mang giá trị nghệ thuật và tâm linh, mà còn là minh chứng cho sự bền bỉ của một làng nghề truyền thống giữa lòng đô thị hiện đại.

Nếu có dịp, hãy ghé thăm xóm tượng Phật, bạn sẽ cảm nhận được sự giao hòa giữa lao động thủ công và niềm tin tâm linh, một nét đẹp rất riêng của Sài Gòn.

—-------

CREDIT: 

- Photography: Luan Nguyen, Quan Tran 

- Content: Giang Huynh 

- Design: Phuong Nguyen