BÁNH PÍA - HƯƠNG VỊ ĐOÀN VIÊN TRONG VĂN HÓA NGƯỜI HOA
Tròn đầy, vàng óng, bên ngoài là những lớp vỏ mỏng, bên trong lại ẩn giấu phần nhân bùi béo, bánh pía từ lâu đã trở thành một thức bánh quen thuộc trong đời sống của nhiều gia đình người Hoa. Với cộng đồng người Hoa, đặc biệt là người Triều Châu, bánh pía từ lâu đã hiện diện trong những dịp lễ Tết, Trung thu và hỷ sự. Một thức bánh nhỏ được trao tay, cùng chén trà nóng và niềm vui sum họp đã trở thành hương vị quen thuộc được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Bánh pía trong văn hóa ẩm thực người Hoa
Nhắc đến bánh pía trong văn hóa người Hoa, trước hết phải nhắc đến cộng đồng người Hoa Triều Châu, hay còn gọi là người Tiều. Đây là nhóm cộng đồng có mối gắn bó đặc biệt với món bánh này, gìn giữ cách làm và thói quen thưởng thức bánh qua nhiều thế hệ. Trong đời sống của người Tiều tại Chợ Lớn, bánh pía vẫn xuất hiện vào những dịp lễ Tết, Trung thu, cưới hỏi và những dịp quan trọng của gia đình.
Ngay tên gọi của bánh cũng lưu lại dấu vết ấy. “Pía” bắt nguồn từ cách gọi bánh trong tiếng Triều Châu, với chữ 餅 mang nghĩa là bánh. Trong cách làm truyền thống, mỡ heo từng là một nguyên liệu quan trọng, góp phần tạo nên độ béo và đặc trưng cho cả vỏ lẫn nhân. Bởi vậy, chiếc bánh khi vừa ra lò thường có bề mặt vàng óng, tỏa mùi thơm của lớp bột nướng quyện cùng vị béo đặc trưng.
Theo thời gian, bánh pía không còn chỉ xuất hiện trong phạm vi những gia đình người Tiều. Từ những tiệm bánh của người Hoa, món bánh dần trở nên quen thuộc với nhiều người Việt, được mua để thưởng thức, làm quà hay dùng trong những dịp gặp gỡ. Nhưng phía sau sự phổ biến ấy, dấu ấn Triều Châu vẫn là một phần quan trọng làm nên câu chuyện văn hóa của chiếc bánh.
Nhiều lớp vỏ, nhiều tầng hương vị
Thoạt nhìn, bánh pía khá giản dị. Bánh thường có hình tròn hơi dẹt, bề mặt vàng nhạt hoặc vàng óng. Theo lối truyền thống, trên mặt bánh còn có dấu đỏ, vừa tạo điểm nhấn vừa gợi nhớ hình ảnh những chiếc bánh thường thấy trong các tiệm bánh người Hoa.
Điều thú vị chỉ thực sự hiện ra khi chiếc bánh được cắt đôi
Phần vỏ không phải một lớp bột dày liền mạch mà được tạo nên bởi nhiều lớp mỏng xếp lên nhau. Để có được cấu trúc ấy, người làm bánh phải trải qua nhiều thao tác cán, cuộn và chồng bột sao cho vỏ không quá dày cũng không quá mỏng. Chính những lớp vỏ ấy tạo nên cảm giác mềm, tơi và dễ tách khi thưởng thức - một đặc điểm khiến bánh pía đôi khi còn được gọi bằng cái tên dân dã là “bánh lột da”.
Ẩn bên trong lớp vỏ là phần nhân đầy đặn. Với bánh pía theo lối Triều Châu còn được gìn giữ tại Chợ Lớn, đậu xanh và khoai môn là những hương vị quen thuộc, thường kết hợp cùng trứng muối. Đậu xanh mang vị bùi, khoai môn mềm thơm, trong khi lòng đỏ trứng muối thêm một chút mằn mặn để cân bằng vị ngọt và béo của bánh.
Qua thời gian, bánh pía cũng có thêm nhiều biến thể để phù hợp với khẩu vị của từng vùng và từng thế hệ. Nhưng dù phần nhân thay đổi, nét thú vị vẫn nằm ở cách nhiều hương vị cùng hiện diện trong một chiếc bánh nhỏ. Bùi, ngọt, béo, mặn không tách rời mà nối tiếp nhau sau từng lớp bánh, khiến bánh pía có một hương vị khó nhầm lẫn với nhiều loại bánh ngọt khác.
Thức bánh của những dịp sum họp và hỷ sự
Bánh pía không chỉ được nhớ đến bởi hương vị. Trong đời sống của người Hoa Triều Châu, chiếc bánh còn gắn với những dịp con người tìm về bên nhau.
Mỗi mùa Trung thu, bánh pía thường được mua về thưởng thức hoặc trao tặng. Với nhiều gia đình người Tiều, đây là một trong những thức bánh quen thuộc của ngày rằm tháng Tám. Không chỉ vậy, bánh còn xuất hiện trong cưới hỏi và những dịp báo hỷ. Tư liệu về đời sống người Hoa tại Chợ Lớn ghi nhận trong đám cưới truyền thống của người Tiều, bánh pía có thể đi cùng các loại bánh kẹo khác như một món quà mang lời chúc tốt đẹp dành cho đôi vợ chồng mới.
Bánh pía thường được cắt thành từng phần nhỏ thay vì mỗi người dùng riêng một chiếc. Bên cạnh bánh là một ấm trà nóng. Vị trà thanh nhẹ giúp cân bằng cái ngọt và béo khá rõ của phần nhân, để từng miếng bánh trở nên vừa vặn hơn khi thưởng thức.
Một chiếc bánh tròn được chia ra giữa bàn, vài chén trà được rót thêm, câu chuyện của mọi người cứ thế nối dài. Chính trong những khoảnh khắc rất bình thường ấy, ý nghĩa sum họp của món bánh trở nên dễ cảm nhận hơn bất kỳ lời giải thích nào.
Hương vị được gìn giữ qua nhiều thế hệ
Cuộc sống thay đổi, khẩu vị cũng thay đổi theo thời gian. Bánh pía hôm nay có thể xuất hiện với nhiều loại nhân, nhiều cách đóng gói và được thưởng thức không chỉ vào lễ Tết mà quanh năm. Thế nhưng trong cộng đồng người Hoa, đặc biệt là những gia đình gốc Triều Châu, chiếc bánh truyền thống vẫn giữ một vị trí riêng.
Ở Chợ Lớn, đến nay vẫn có những gia đình tiếp nối nghề làm bánh pía qua nhiều thế hệ. Có nơi các công đoạn cán bột, làm nhân, tạo hình vẫn được thực hiện thủ công; những chiếc bánh nóng sau khi ra lò tiếp tục được đóng thành hộp để khách mang về nhà hoặc gửi tặng người thân. Những dịp Trung thu, cưới hỏi và lễ Tết vẫn là lúc bánh xuất hiện nhiều hơn, như một thói quen đã theo cộng đồng qua nhiều năm tháng.
Điều được tiếp nối vì thế không chỉ là một công thức. Đó còn là cách người ta nhớ một hương vị quen, cách một hộp bánh được trao tay trong ngày vui, hay ký ức về chiếc bánh từng được ông bà, cha mẹ mua về mỗi dịp đoàn viên. Khi những thế hệ sau vẫn tiếp tục thưởng thức món bánh ấy, một phần ký ức ẩm thực của gia đình và cộng đồng cũng được giữ lại theo cách rất tự nhiên.
Bánh pía ngày nay đã bước ra khỏi phạm vi cộng đồng người Hoa để trở thành một hương vị quen thuộc với nhiều người. Nhưng sau những lớp vỏ mỏng và phần nhân đầy đặn, chiếc bánh vẫn lưu giữ dấu ấn của một truyền thống ẩm thực đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Lời kết
Một chiếc bánh pía có thể được cắt thành nhiều phần, nhưng chính khoảnh khắc cùng nhau sẻ chia lại khiến hương vị ấy trở nên trọn vẹn. Qua những mùa Trung thu, những ngày hỷ sự hay đơn giản là một buổi trà bên người thân, chiếc bánh nhỏ vẫn tiếp tục hiện diện trong đời sống của người Hoa. Và có lẽ, điều còn lại lâu nhất không chỉ là vị bánh, mà còn là ký ức về những lần mọi người đã cùng ngồi bên nhau, chia sẻ những câu chuyện buồn vui của cuộc đời.
