Giữa vùng đất Đông Anh, Hà Nội, có một di tích đặc biệt mà mỗi khi nhắc đến, người ta lại nhớ về những trang sử đầu tiên của dân tộc mang tên thành Cổ Loa. Không chỉ là dấu tích của một kinh đô cổ, nơi đây còn là minh chứng sống động cho sự hình thành và phát triển của văn hóa Việt từ thời tiền sử đến thời kỳ dựng nước.
Tìm về lịch sử
Thành Cổ Loa thuộc khu di tích Cổ Loa là công trình được xây dựng từ thế kỷ II-III TCN. Là một trong những tòa thành cổ nhất Đông Nam Á, nơi đây không chỉ gắn liền với thời kỳ trị vì của vua An Dương Vương, mà còn lưu giữ dấu tích của nhiều giai đoạn văn hóa khảo cổ Việt Nam. Từ văn hóa Sơn Vi cách đây 20.000 - 11.000 năm, đến văn hóa Phùng Nguyên khoảng 4.000 năm trước, rồi Đồng Đậu, Gò Mun, và đỉnh cao là văn hóa Đông Sơn, tất cả đều để lại dấu ấn ở nơi đây.
Các di chỉ khảo cổ như Đồng Vông, Bãi Mèn, Đình Chiền, Đình Tràng, Mả Tre (thuộc khu di tích Cổ Loa)… đã cung cấp hàng vạn hiện vật: công cụ lao động, nhạc khí, vũ khí bằng đồng. Những phát hiện này không chỉ làm sáng tỏ đời sống cư dân cổ, mà còn khẳng định vai trò của thành Cổ Loa như một trung tâm văn hóa và chính trị quan trọng trong lịch sử Việt Nam.
Năm 208 TCN, sau khi thống nhất Âu Việt và Lạc Việt, An Dương Vương lập nên nhà nước Âu Lạc và chọn vùng đất này để xây dựng kinh đô. Thành Cổ Loa, với tên gọi khác là thành Ốc hay Loa thành ra đời từ đó.
Đây là công trình quân sự và chính trị quy mô lớn, thể hiện trí tuệ cũng như sức mạnh của người Việt cổ.
Quy mô và kiến trúc
Đặt chân đến nơi đây, ta như bước vào một không gian hoàn toàn khác, nơi mỗi ngôi đền, chùa cổ kính, và cả những di chỉ khảo cổ đều gợi nhắc về thời kỳ hào hùng đã qua.
Một di tích rộng lớn
Tương truyền, thành Cổ Loa xưa từng có chín vòng xoáy trôn ốc. Tuy nhiên, ngày nay, di tích chỉ có ba lớp thành là thành ngoại, thành trung và thành nội. Thêm vào đó, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng: Các lớp thành này có khả năng đã được đắp vào những thời kỳ hoàn toàn khác nhau.
Công trình trải dài trên 500ha. Trong đó, thành ngoại có chu vi khoảng 8km, được bao quanh bởi hào nước và tường đất cao từ 4-12m. Thành trung kiên cố hơn, chu vi 6,5 km, có cấu trúc tương tự. Ở trung tâm là thành nội hình tam giác, rộng khoảng 2 km², từng là nơi ở của vua An Dương Vương và những người trong hoàng tộc.
Sơ đồ Thành Cổ Loa
Điểm nhấn trong kiến trúc
Điểm đặc biệt trong kiến trúc thành Cổ Loa là sự bố trí mang tính phong thủy. Các vòng thành uốn lượn theo địa hình tự nhiên, kết hợp hào nước và gò đất, tạo nên hệ thống phòng thủ vững chắc nhưng vẫn hài hòa với cảnh quan. Những ụ đất nhô ra ngoài thành được gọi là “hỏa hồi”, vừa giúp di tích tăng khả năng phòng thủ, vừa tạo thế uy nghi.
Hiện nay, nhiều công trình tín ngưỡng, kiến trúc nghệ thuật vẫn còn tồn tại ở thành Cổ Loa. Và mỗi một di tích đều mang trong mình những nét đẹp kiến trúc, chức năng riêng, gắn liền với các giai thoại lịch sử. Trong đó, nổi bật và thu hút du khách nhất là Đền Thượng, nơi thờ vua An Dương Vương.
cổng tam quan dẫn vào đền
Đền Thượng tọa lạc trên khu đất rộng gần 19.139m², là trung tâm tín ngưỡng của Cổ Loa. Kiến trúc đền gồm tiền tế 3 gian 2 chái, trung đường và hậu cung (chính tẩm) theo dạng “chuôi vồ”. Bên trong đặt tượng vua An Dương Vương bằng đồng nặng 200kg, được đúc năm 1897.
khu đền chính nằm trên nền đất cao
Đền được xây theo lối 2 gian, 3 chái
Trong đền còn lưu giữ 5 bia đá và 53 hiện vật quý, cùng đôi rồng đá phong cách Lê mạt (giai đoạn cuối nhà Lê). Các bộ vì kèo chạm khắc “rồng vờn mây”, hệ khung gỗ được sơn son thếp vàng, thể hiện nghệ thuật kiến trúc truyền thống. Đây cũng là nơi diễn ra lễ hội Cổ Loa vào ngày 6 tháng Giêng hàng năm - tưởng nhớ ngày vua An Dương Vương lên ngôi.
“Chết thì bỏ con bỏ cháu
Sống thì không bỏ mùng 6 tháng Giêng”
rồng đá phong cách Lê mạt
Khu vực gian thờ với gỗ được chạm khắc, sơn son thếp vàng
Các bộ vì kèo chạm khắc “rồng vờn mây”
khu vực bên trong đền Thượng
Nằm trong khuôn viên của đền Thượng về phía Tây, trên một gò đất cao là nhà bia. Công trình có 4 mái cong vút, 4 bên đều có bậc tam cấp lên xuống. Hai bên lối đi có đôi lân đá uy nghiêm. Đây là nơi lưu giữ những tấm bia cổ được chạm khắc từ năm 1606.
Khu vực nhà bia ở thành Cổ Loa
Trước đền thờ là giếng Ngọc ( giếng Trọng Thủy), nơi Trọng Thủy đã gieo mình tự vẫn sau khi Mỵ Châu qua đời. Người ta truyền tai nhau rằng: “Nếu dùng nước của giếng này rửa ngọc trai thì ngọc sẽ trở nên sáng hơn rất nhiều”.
giếng Ngọc - nơi Trọng Thủy gieo mình
Từ khu vực giếng Ngọc, mọi người có thể ghé thăm các công trình khác của thành Cổ Loa như am thờ Mỵ Châu, chùa Bảo Sơn, đền thờ tướng Cao Lỗ.
Có thể nói, thành Cổ Loa là nơi hội tụ nhiều giá trị về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật, cũng như khoa học khảo cổ. Nên vào 27/9/2012, Cổ Loa (bao gồm khu vực thành Cổ Loa) đã chính thức được nhà nước xếp hạng là Di tích quốc gia đặc biệt.
Ngày nay, thành Cổ Loa không chỉ là một di sản văn hóa - lịch sử, mà còn là điểm đến lý tưởng để du khách khám phá sự sáng tạo, kỹ thuật và phong thủy trong kiến trúc cổ.
Kết
Thành Cổ Loa không chỉ là một di tích, mà còn là biểu tượng của ký ức dân tộc. Nơi đây lưu giữ dấu tích của nhiều giai đoạn văn hóa, là minh chứng cho trí tuệ và sức mạnh của người Việt cổ.
Nếu bạn đang tìm kiếm một điểm đến lịch sử để tham quan và tìm hiểu, sao không ghé đến thành Cổ Loa. Vì ở nơi đây, bạn sẽ không chỉ được ngắm nhìn những vòng thành đất, những công trình cổ kính, mà còn có cơ hội hiểu hơn về lịch sử dựng nước, cùng chiều sâu văn hóa của Việt Nam.
Thành Cổ Loa không chỉ là một di tích, mà còn là ký ức, là biểu tượng của niềm tự hào dân tộc.
—---
CREDIT:
- Photography: Luan Nguyen
- Content: Giang Huynh
- Design: Trung Huynh
