Bạn có biết - giữa lòng Chợ Gạo, tỉnh Đồng Tháp, có một công trình từng là bối cảnh của hàng loạt phim nổi tiếng như Người đẹp Tây Đô, Công tử Bạc Liêu, Những nẻo đường phù sa, và đặc biệt là bộ phim quốc tế Người tình (The Lover) của đạo diễn Jean-Jacques Annaud.
Nơi đó chính là nhà cổ Bình Phan - một công trình xưa cũ mang đậm dấu ấn miền Tây Nam Bộ.
Về Chợ Gạo, thăm nhà cổ
Nhà cổ Bình Phan ở Chợ Gạo, tỉnh Đồng Tháp (khu vực Tiền Giang cũ)
Tọa lạc tại huyện Chợ Gạo, tỉnh Đồng Tháp (khu vực Tiền Giang cũ), nhà cổ Bình Phan hiện lên như một lát cắt thời gian bị bỏ quên. Cổng gỗ cũ kỹ, mái ngói âm dương, những bức tường loang lổ màu thời gian - tất cả khiến tôi ngẩn ngơ. Không phải vì sự hoành tráng của một công trình cổ, mà vì cảm giác như đang đối diện với một ký ức ngủ quên.
Tôi bước qua ngưỡng cửa, tiếng gió lùa qua khung gỗ mục, ánh sáng xiên qua ô cửa sổ vỡ. Không có người canh giữ, không có bảng giới thiệu, nhưng từng chi tiết vẫn kể chuyện - bằng cách rất riêng.
Lịch sử của ngôi nhà trăm tuổi
Nhà cổ Bình Phan được xây dựng vào năm 1929 bởi Quan Tri Huyện Lê Ngọc Chiếu, người từng có vị trí quan trọng trong hệ thống hành chính thời Pháp thuộc. Có người kể rằng, ông huyện Chiếu là người học rộng, sống thanh liêm, yêu văn hóa nên ngôi nhà ông xây không chỉ để ở, mà để gìn giữ một nếp sống.
Ngôi nhà không chỉ là nơi ở, mà còn là biểu tượng của sự giao thoa văn hóa, kiến trúc và phong cách sống của tầng lớp trí thức Nam Bộ xưa.
Trải qua nhiều thế hệ, ngôi nhà từng là nơi tổ chức lễ hội, tiếp đón quan khách, và lưu giữ nhiều hiện vật quý, hiện mang dáng dấp có phần “hoang tàn” khi không có người săn sóc, trông nom. Theo các nguồn thông tin, do con cháu của ông huyện Chiếu hiện đã định cư hết ở nước ngoài nên ngôi nhà được giao cho nhà nước quản lý. Nhưng có lẽ vì chưa có kế hoạch khai thác công trình nên việc bảo tồn nhà cổ Bình Phan vẫn còn đang bị bỏ ngỏ, để lại nhiều tiếc nuối trong lòng những du khách yêu quý các công trình cổ kính, lâu đời khi ghé thăm.
công trình bị bỏ hoang, để lại tiếc nuối trong lòng nhiều du khách khi ghé thăm
Kiến trúc độc đáo - nơi giao thoa giữa Đông và Tây
Nhà cổ Bình Phan mang đậm dấu ấn kiến trúc truyền thống Nam Bộ, kết hợp với phong cách Pháp cổ. Nổi bật với mặt tiền là hệ thống cột gỗ chạm trổ, mái ngói âm dương, các ô cửa sổ cao rộng, nền gạch bông, trần được tô vẽ những chi tiết hoa văn tinh xảo.
Bố cục nhà theo kiểu ba gian hai chái, sân vườn thoáng đãng, hàng cau thẳng tắp, giếng nước cũ vẫn còn đó. Dù đã xuống cấp, nhưng từng chi tiết của nhà cổ Bình Phan vẫn thể hiện được sự tinh tế, tôn nghiêm và hài hòa với thiên nhiên.
Công trình có kiến trúc giao thoa giữa Đông - Tây
Trần nhà được tô vẽ những chi tiết hoa văn tinh xảo
Tôi bước vào gian giữa, nơi từng là phòng khách tiếp quan. Ánh sáng xiên qua cửa sổ vỡ, rọi lên nền gạch cũ. Mùi gỗ mục, mùi thời gian - tất cả như đang kể lại một chương đời đã qua, như chưa bao giờ mất.
không gian từng là nơi tiếp khách quan trọng, nay bị bỏ hoang phế
Công trình bỏ hoang và câu chuyện bảo tồn
Ngày nay, nhà cổ Bình Phan không còn người ở, không được bảo tồn đúng mức. Mái ngói sụp, tường bong tróc, sân vườn hoang tàn. Du khách đến đây dù bị thu hút bởi đường lối kiến trúc nhưng chỉ có thể đứng ngoài nhìn, hoặc lặng lẽ bước vào, chụp lại vài tấm ảnh, quay vài thước phim làm kỷ niệm rồi rời đi với một cảm giác tiếc nuối vì không có bảng thông tin, không có người hướng dẫn.
Không có kế hoạch phục dựng rõ ràng, nhà cổ Bình Phan - công trình từng là niềm tự hào của vùng đất Chợ Gạo, giờ chỉ còn là một di tích bị quên lãng.
Tôi rời khỏi nhà cổ Bình Phan, tự hỏi: “Liệu ai sẽ giữ lại những điều đẹp đẽ này, trước khi chúng biến mất hoàn toàn?”
Di sản không chỉ là quá khứ - mà là nguồn cảm hứng hôm nay
Nhà cổ Bình Phan không chỉ là một địa điểm tham quan, mà còn là nguồn cảm hứng cho nghệ sĩ, đạo diễn, nhà văn, nhà nghiên cứu và du khách. Tôi tin rằng việc bảo tồn và phát huy giá trị của ngôi nhà không chỉ giúp gìn giữ một phần di sản văn hóa, mà còn là một nút thắt - kết nối thế hệ hôm nay với ký ức của miền Tây xa xưa.
Đôi khi, bảo tồn di sản không nhất thiết phải biến nơi đó thành địa điểm du lịch đông đúc mà chỉ đơn giản là làm sao để có thể giữ lại nguyên trạng của công trình, bố trí người trông coi, săn sóc, quét dọn định kỳ, có bảng giới thiệu ở phía trước, là đã đủ để một di sản sống tiếp.
Tôi không mong nhà cổ Bình Phan trở thành điểm check-in nổi tiếng. Tôi chỉ mong nó được sống - như cách nó từng sống, từng đẹp, từng là một phần của vùng đất này.
Kết
Nhà cổ Bình Phan không rực rỡ, không nổi tiếng, nhưng lại khiến những du khách có dịp ghé thăm nhớ thương. Bởi vẻ đẹp ấy không nằm ở sự hoàn hảo, mà nằm ở những vết nứt của thời gian, những câu chuyện chưa ai kể hết, và cảm xúc không dễ gọi tên.
Nếu bạn có dịp đến Chợ Gạo, tỉnh Đồng Tháp (khu vực Tiền Giang cũ), hãy ghé qua nhà cổ Bình Phan một chút. Không cần mang theo máy ảnh xịn, không cần chuẩn bị gì nhiều, chỉ cần một chút lặng, một chút lắng - để thấy rằng, di sản không chỉ là thứ để ngắm, mà là thứ đáng để giữ gìn, bảo tồn.
—---
CREDIT:
- Photography: Luan Nguyen
- Content: Giang Huynh
- Design: Phuong Nguyen
