Làng nghề bánh tráng giữa nắng gió Bình Thuận

Nhắc đến Bình Thuận, người ta thường nghĩ đến biển xanh, cát trắng và nắng gió quanh năm. Nhưng bên cạnh đó, nơi đây còn có những làng nghề bánh tráng lâu đời, gắn với đời sống của nhiều thế hệ người dân địa phương.

Nghề tráng bánh tráng thủ công bằng tay hiện diện rõ nét ở các làng như Phú Long (huyện Hàm Thuận Bắc) hay Chợ Lầu (huyện Bắc Bình). Từ nhiều năm nay, những làng nghề này vẫn duy trì nhịp sản xuất đều đặn, không quá ồn ào nhưng đủ để tạo nên một dấu ấn riêng trong bức tranh sinh hoạt của vùng đất Bình Thuận.

Frame 1103.png

Frame 1107.png

Bánh tráng ở đây không phải sản phẩm công nghiệp đại trà. Mỗi chiếc bánh là kết quả của nhiều công đoạn thủ công, đòi hỏi kinh nghiệm và sự cẩn trọng. Nghề tồn tại nhờ sự gắn bó của người dân, nhờ những bếp lửa vẫn đỏ mỗi ngày trong sân nhà.

Một ngày mới bắt đầu với bếp lửa và nồi bột gạo

Từ sáng sớm, khi mặt trời còn chưa lên cao, các gia đình đã nhóm lửa. Bếp được đốt bằng vỏ trấu, thứ nhiên liệu quen thuộc, dễ kiếm nhưng phải biết điều chỉnh để giữ nhiệt ổn định.

Frame 1096.png

Để có được mẻ bánh dẻo thơm, người thợ phải chọn gạo ngon, ngâm mềm rồi xay thành bột mịn. Công đoạn pha bột được xem là khó nhất, bởi chỉ cần sai lệch một chút về độ đặc hay tỉ lệ nước cũng sẽ ảnh hưởng đến chất lượng bánh.

Khi tráng, bột được múc lên khuôn vải căng trên nồi nước sôi, tráng đều tay thành một lớp tròn vừa phải. Sau đó, nắp được đậy lại chờ bánh chín. Lửa không được quá non, nếu không bánh sẽ chín sượng; cũng không được quá già, nếu không bánh dễ bị khô mép.

Frame 1095.png

Frame 1085.png

Khi bánh vừa chín tới, người thợ dùng thanh tre khéo léo đưa bánh ra khỏi khuôn và đặt lên vỉ phơi. Động tác ấy lặp lại hàng trăm lần trong một buổi sáng, đều đặn và chính xác.

Sau mỗi mẻ bánh tráng là sự tỉ mỉ và kiên nhẫn

Nghề bánh tráng không cho phép sự vội vàng. Từ khâu chọn gạo, pha bột, canh lửa cho đến gỡ bánh khỏi khuôn đều cần kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm.

Mỗi mẻ bánh là kết quả của sự kiên nhẫn. Người thợ phải đứng bên bếp lửa nóng, tay thoăn thoắt nhưng mắt luôn quan sát kỹ từng chiếc bánh. Chỉ cần một chút sơ suất, bánh có thể bị rách, méo hoặc không đạt độ mỏng cần thiết.

Frame 1105.png

Frame 1084.png

Sau khi tráng xong, bánh được đem phơi. Công đoạn phơi bánh tưởng chừng đơn giản nhưng cũng đòi hỏi sự cẩn thận. Bánh phải được đặt ngay ngắn trên các vỉ tre, không chồng chéo, để nắng có thể hong khô đều cả hai mặt.

Frame 1100.png

Chính sự tỉ mỉ ấy đã tạo nên hương vị riêng cho bánh tráng Bình Thuận: dẻo, thơm và có độ dai vừa phải.

Nghề bánh tráng phụ thuộc vào "con nắng"

Ở Bình Thuận, nắng nhiều là lợi thế lớn của làng nghề. Bánh tráng muốn khô đẹp cần có nắng đều và đủ. Trời nắng tốt, bánh chỉ cần vài giờ là có thể gỡ khỏi vỉ. Nhưng nếu trời âm u hay có mưa bất chợt, cả mẻ bánh có thể bị ảnh hưởng.

Frame 1102.png

Frame 1087.png

Nắng quá gắt cũng không hẳn là điều tốt. Nếu phơi quá lâu dưới nắng mạnh, bánh có thể giòn quá mức, dễ vỡ. Người làm nghề vì thế phải quen với việc “canh nắng”, quan sát trời đất để điều chỉnh thời gian phơi cho phù hợp.

Frame 1099.png

Frame 1104.png

Có thể nói, làm bánh tráng ở Bình Thuận là làm cùng nắng. Nắng không chỉ là điều kiện tự nhiên mà còn là một phần của nghề, quyết định chất lượng từng mẻ bánh.

Giữa đổi thay, làng bánh tráng vẫn đỏ lửa

Ngày nay, nhiều hộ gia đình đã chuyển sang sử dụng máy móc để tráng bánh nhằm tăng năng suất. Tuy vậy, bánh tráng thủ công vẫn có chỗ đứng riêng bởi hương vị và độ mềm dẻo khó thay thế.

Dù thu nhập không quá cao và công việc khá vất vả, nghề tráng bánh vẫn tạo công ăn việc làm cho nhiều lao động địa phương. Đối với nhiều gia đình, đây là nguồn sinh kế ổn định khi không còn làm nông hoặc ngoài mùa vụ.

Frame 1086.png

Frame 1101.png

Quan trọng hơn, việc duy trì nghề còn là cách gìn giữ một truyền thống cha ông để lại. Mỗi bếp lửa còn đỏ là mỗi ngày làng nghề còn tiếp tục nhịp sống quen thuộc của mình.

Lời kết

Giữa nắng gió Bình Thuận, những giàn phơi bánh tráng vẫn trải dài trong sân nhà, như một hình ảnh quen thuộc của vùng đất này. Nghề tráng bánh không ồn ào, không hào nhoáng, nhưng bền bỉ và cần mẫn. Và chính sự lặp lại mỗi ngày ấy đã giữ cho làng nghề tồn tại qua nhiều năm tháng, cùng với hương vị mộc mạc của những tấm bánh tráng quê nhà.

—---------