Từ xa xưa, dân gian đã truyền tai nhau câu nói quen thuộc: “Vắng như chùa Bà Đanh”. Câu nói ấy gợi lên trong lòng người nghe hình ảnh của một ngôi chùa tĩnh lặng và heo hút. Nhưng sự thật có phải là vậy, hay đằng sau đó còn có những nguyên do đặc biệt khác?
Mang theo sự băn khoăn đó, tôi tìm về Ninh Bình, ghé thăm chùa Bà Đanh để khám phá nơi lưu giữ dấu ấn văn hóa, tín ngưỡng và lịch sử của cha ông, cũng như kiểm chứng thực hư câu nói đã lưu truyền trong dân gian từ bao đời.
“Vắng như chùa Bà Đanh”
Khởi nguồn của sự vắng vẻ
Chùa Bà Đanh, tên chữ là Bảo Sơn Tự, nằm bên dòng sông Đáy hiền hòa, thuộc xã Kim Bảng, tỉnh Ninh Bình (khu vực Hà Nam cũ). Ngôi chùa được bao bọc bởi núi non trùng điệp và những cánh đồng rộng lớn, tạo nên một không gian tĩnh mịch, huyền bí. Đường vào chùa xưa kia quanh co, cách biệt với khu dân cư, khiến người ta ngại ngần lui tới. Và chính sự heo hút ấy đã khiến cha ông ta truyền miệng câu ví quen thuộc: “Vắng như chùa Bà Đanh”.
Nhưng nếu chịu khó và kiên nhẫn khám phá, bạn sẽ thấy bên trong cái nét vắng vẻ ấy lại tiềm ẩn một nét đẹp rất riêng.
Lần đầu đặt chân đến chùa Bà Đanh, bước đi trên con đường nhỏ men theo triền núi, tôi đã không ít lần phải dừng lại, chỉ để cảm nhận cái mát rượi của gió, lắng nghe tiếng chim ríu rít trên các tán cây, … Dường như mọi ngóc ngách ở đây đều toát ra sự chữa lành, bình yên, điều mà ít nơi có được, đặc biệt là giữa thời đại đô thị hóa ngày một nhiều như hiện nay.
Mỗi bước chân như đưa tôi rời xa nhịp sống ồn ào, để bước vào một miền tĩnh lặng, nơi bình yên nằm trong từng phiến đá, viên gạch, trên mái ngói rêu phong.
Có lẽ, chính sự biệt lập về địa thế này đã làm nên một chùa Bà Đanh vừa vắng vẻ, vừa thiêng liêng, nơi giúp con người tìm thấy sự bình yên giữa thiên nhiên hùng vĩ.
Tìm về với lịch sử
Được xây dựng từ thế kỷ XVII, chùa Bà Đanh đã có hơn 300 năm hình thành và phát triển và hiện là nơi thờ tự linh thiêng nổi tiếng của vùng đất Ninh Bình.
-
Vào thời kỳ khởi dựng, ngôi chùa có quy mô nhỏ. Ban đầu, người dân gọi nơi đây là chùa Đức Bà làng Đanh, sau dần gọi tắt thành chùa Bà Đanh. Và tên gọi giản dị ấy dần trở thành tên gọi chính thức của ngôi chùa, trở thành một nét đặc trưng, một phần ký ức văn hóa của vùng đất Ninh Bình (khu vực Hà Nam cũ).
-
Đến thời vua Lê Thánh Tông, chùa được trùng tu, mở rộng quy mô, trở nên khang trang hơn. Từ đó, nơi đây mới chính thức trở thành một trung tâm tâm linh quan trọng, nơi người dân tìm về để gửi gắm niềm tin, cầu mong bình an và thịnh vượng.
-
Ở giai đoạn kháng chiến chống Pháp, chùa Bà Đanh không chỉ là nơi thờ tự linh thiêng mà còn trở thành căn cứ cách mạng, địa điểm tập luyện và đóng quân của du kích, bộ đội, góp phần vào lịch sử đấu tranh giành độc lập của dân tộc.
-
Đến năm 1994, chùa Bà Đanh được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Đây là một dấu mốc vô cùng quan trọng, giúp khẳng định vị thế của chùa trong hệ thống di sản văn hóa Việt Nam.
-
Vào năm 2007, chùa được nâng cấp, cải tạo, giúp công trình kiến trúc đặc biệt này không chỉ giữ được vẻ đẹp cổ kính, linh thiêng mà còn trở thành một điểm du lịch tâm linh hấp dẫn, thu hút du khách trong và ngoài nước.
Hiện đây là nơi thờ tự Tứ Phủ (bao gồm: Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện). Ngoài ra, trong chùa còn có hệ thống các tượng Phật A Di Đà, Quan Âm Bồ Tát, Nam Tào, Bắc Đẩu (những vị thần quen thuộc trong dân gian Việt Nam). Đặc biệt và thu hút nhất chính là pho tượng Bà Chúa Đanh, nhân vật gắn liền với truyền thuyết bản địa.
Trải qua những biến thiên của lịch sử, chùa Bà Đanh vẫn giữ được dáng vẻ cổ kính, trở thành một chứng nhân cho sự trường tồn của văn hóa và tín ngưỡng ở vùng đất Ninh Bình.
Đi giữa sân chùa, tôi có cảm giác như đang bước vào một trang sử sống động. Những bức tượng uy nghiêm, những bia đá phủ rêu, những hàng cây cổ thụ tỏa bóng mát, tất cả như đang cùng nhau kể lại câu chuyện về sự kiên định của niềm tin con người Việt Nam qua bao thế hệ.
Có thể nói, lịch sử của chùa Bà Đanh không chỉ là lịch sử của một công trình kiến trúc, mà còn là lịch sử của tâm hồn người Việt, nơi niềm tin, sự bình yên và lòng thành kính được lưu giữ qua từng thế kỷ.
Từ vắng vẻ đến địa điểm thu hút
Ngày nay, chùa Bà Đanh đã bước ra khỏi cái “mác” vắng vẻ, ngôi chùa giờ đã trở thành một điểm đến tâm linh, du lịch nổi bật, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.
Điều khiến chùa Bà Đanh hấp dẫn chính là sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc cổ kính và không gian thiên nhiên sơn thủy hữu tình. Những mái ngói rêu phong, những pho tượng uy nghiêm vẫn giữ được dáng dấp xưa cũ, giúp tạo nên cảm giác trang nghiêm, thanh tịnh cho ngôi chùa. Thêm vào đó, nơi đây được bao quanh bởi dòng sông Đáy thơ mộng, núi non trùng điệp, cây cối xanh mát. Tất cả góp phần tạo nên một bức tranh thủy mặc đầy sống động.
Không chỉ dừng lại ở giá trị kiến trúc và cảnh quan, chùa Bà Đanh còn mang đến cho du khách những trải nghiệm văn hóa đặc sắc. Lễ hội chùa Bà Đanh diễn ra hằng năm, với những nghi lễ truyền thống, tiếng trống hội rộn ràng, dòng người nô nức về dự. Không khí ấy vừa linh thiêng vừa rộn ràng, gắn kết cộng đồng và để lại trong lòng du khách những ký ức khó quên.
Có thể thấy, ngày nay, du khách đến chùa không chỉ để chiêm bái, cầu an, mà còn để tìm một khoảng lặng, một sự kết nối với quá khứ và với chính mình. Chính sự giao hòa ấy đã biến chùa Bà Đanh thành một biểu tượng của sự hồi sinh, nơi quá khứ và hiện tại cùng tồn tại, nơi vắng vẻ xưa kia nay trở thành sức hút đầy mới mẻ.
Chùa Bà Đanh hôm nay chính là minh chứng cho sự đổi thay: từ một ngôi chùa gắn liền với sự vắng vẻ, nay lại trở thành điểm đến đầy sức sống.
Kết
Chùa Bà Đanh mang trong mình một hành trình đặc biệt: từ ngôi chùa gắn liền với sự vắng vẻ, đến một điểm đến thu hút khách thập phương. Nơi đây không chỉ là chốn linh thiêng, mà còn là minh chứng cho sự giao hòa giữa văn hóa, lịch sử và du lịch.
Đến chùa Bà Đanh hôm nay, du khách vừa tìm thấy được sự thanh tịnh, vừa có thể cảm nhận được sức sống mới của một di sản văn hóa đang hồi sinh trong lòng đất Ninh Bình.
—------
CREDIT:
- Photography: Luan Nguyen
- Content: Giang Huynh
- Design: Phuong Nguyen
