LÀNG TRỐNG BÌNH AN - NƠI THANH ÂM VANG VỌNG

Khám phá Làng trống Bình An, nơi chứa đựng di sản văn hóa phi vật thể quốc gia ở Tây Ninh (khu vực Long An cũ).

Ở Tây Ninh, có một làng nghề đã tồn tại gần hai thế kỷ, nơi tiếng trống không chỉ vang vọng trong đình chùa, lễ hội mà còn trở thành biểu tượng văn hóa của cả vùng đất Nam Bộ. 

Đó chính là Làng trống Bình An, cái nôi của những chiếc trống thủ công tinh xảo, mang theo ký ức, âm nhạc và niềm tự hào dân tộc.

Tìm về với làng trống 

Làng trống Bình An nằm tại xã Tân Trụ, tỉnh Tây Ninh (trước đây thuộc huyện Tân Trụ, tỉnh Long An cũ), nép mình bên dòng Vàm Cỏ Tây hiền hòa. Vị trí này không chỉ thuận lợi cho giao thương đường thủy, giúp nghề trống dễ dàng lan tỏa khắp các vùng lân cận, mà còn gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa sông nước Nam Bộ.

Dòng Vàm Cỏ Tây từ lâu đã là huyết mạch của cư dân nơi đây, mang theo phù sa, sản vật và cả những câu chuyện văn hóa. Chính nhờ vị trí này, làng trống Bình An vừa có nguồn nguyên liệu gỗ dồi dào từ các vùng ven sông, vừa có điều kiện để sản phẩm trống theo thuyền buôn đi khắp miền Tây, miền Đông Nam Bộ, rồi lan ra cả nước.

Lịch sử của làng trống Bình An 

Nghề làm trống ở Làng trống Bình An được khởi nguồn từ thế kỷ XIX bởi nghệ nhân Nguyễn Văn Ty, người được xem là ông tổ nghề. Trong những chuyến buôn dọc theo dòng Vàm Cỏ Tây, ông đã học hỏi kỹ thuật bịt trống từ các nghệ nhân vùng khác, rồi mang về truyền lại cho con cháu trong làng. Từ đó, nghề trống bén rễ, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của cư dân nơi đây.

Qua hơn 5 thế hệ “cha truyền con nối”, nghề trống Bình An đã trải qua nhiều thăng trầm. Có lúc tưởng chừng mai một bởi sự xuất hiện của nhạc cụ hiện đại, nhưng nhờ sự kiên trì và tình yêu nghề của các nghệ nhân, tiếng trống vẫn vang vọng trong đình chùa, lễ hội, và cả những sân khấu múa Lân Sư Rồng. 

Nghề làm trống ở đây đã được truyền qua nhiều thế hệ 

Mỗi thế hệ lại bổ sung thêm kỹ thuật mới, cải tiến quy trình, nhưng vẫn giữ nguyên tinh thần thủ công truyền thống.

Đặc điểm của trống Bình An

Những chiếc trống ở đây mang trong mình sự tinh tế của cả một quá trình thủ công lâu đời. Người thợ chọn gỗ rất kỹ: gỗ sao, gỗ mít, gỗ sến hay gỗ dừa, những loại gỗ vừa chắc vừa dẻo, sau đó hun khói để chống mối mọt, giữ cho thân trống bền bỉ theo năm tháng.

Gỗ làm trống được chọn lựa kỹ lưỡng

Mặt trống lại càng cầu kỳ hơn: phải là da trâu già trên hai mươi năm tuổi, được xử lý tỉ mỉ để vừa căng vừa dày, tạo nên âm vang tròn đầy. Từ khâu uốn gỗ bằng lửa, ráp thùng, đến bịt mặt trống bằng giàn chò truyền thống*, tất cả đều trải qua hơn hai mươi công đoạn thủ công, đòi hỏi sự kiên nhẫn và đôi bàn tay khéo léo của người nghệ nhân.

*giàn chò truyền thống: là một công cụ và kỹ thuật thủ công đặc biệt dùng trong nghề làm trống cổ truyền

Phần da để làm mặt trống cũng được chọn lựa kỹ lưỡng không kém 

Âm thanh của trống Bình An cũng mang sắc thái riêng biệt: trống lân thì giòn giã, dồn dập như thôi thúc bước chân đoàn múa; trống đình chùa lại trầm vang, ngân xa, gợi cảm giác linh thiêng và trang trọng. Chính sự đa dạng ấy đã tạo nên một “bản hòa âm” của trống, từ trống lễ hội, trống trường học, đến trống múa Lân Sư Rồng và trống sân khấu truyền thống.

âm thanh của các loại trống khác nhau sẽ mang sắc thái riêng 

Mỗi chiếc trống không chỉ là nhạc cụ, mà còn là kết tinh của văn hóa, của ký ức cộng đồng, và của niềm tự hào mà người nghệ nhân gửi gắm qua từng nhịp vang.

Giá trị ở thời điểm hiện tại 

Giá trị của Làng trống Bình An không chỉ nằm ở những chiếc trống vang vọng, mà còn ở những tầng ý nghĩa sâu xa mà làng nghề này mang lại.

• Về văn hóa: Bình An là nơi gìn giữ âm nhạc dân gian Nam Bộ, nơi tiếng trống hòa cùng lễ hội, tín ngưỡng, trở thành nhịp cầu nối giữa con người và đời sống tinh thần. Mỗi nhịp trống không chỉ là âm thanh, mà còn là ký ức cộng đồng, là hơi thở của truyền thống.

• Về kinh tế: Nghề trống đã nuôi sống hơn hai mươi hộ dân trong làng, tạo công ăn việc làm ổn định và đưa sản phẩm thủ công truyền thống vươn ra thế giới. Những chiếc trống Bình An đã có mặt ở Mỹ, Pháp, Canada, Singapore… mang theo âm vang của văn hóa Việt đến bạn bè quốc tế.

• Về tinh thần: Trống Bình An là biểu tượng của sự bền bỉ và sáng tạo. Mỗi chiếc trống là kết quả của đôi bàn tay khéo léo, của lòng tự hào dân tộc, và sự kiên trì giữ lửa qua nhiều thế hệ.

Và hơn hết, về di sản, nghề làm trống ở Bình An đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây không chỉ là sự ghi nhận, mà còn mở ra cơ hội bảo tồn, phát triển, để tiếng trống của làng nghề tiếp tục vang vọng trong đời sống hôm nay và mai sau.

Nghề làm trống ở đây đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia 

Kết 

Làng trống Bình An không chỉ là nơi làm ra những chiếc trống vang danh khắp Nam Bộ, mà còn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của một làng nghề truyền thống. Tiếng trống nơi đây không chỉ vang trong lễ hội, đình chùa, mà còn vang vọng trong ký ức, trong niềm tự hào văn hóa của cả dân tộc. 

Nếu có dịp, bạn hãy ghé thăm Làng trống Bình An, để cảm nhận giá trị và vẻ đẹp của một di sản trường tồn cùng thời gian.

—------

CREDIT: 

- Photography: Luan Nguyen 

- Content: Giang Huynh 

- Design: Phuong Nguyen