Giữa vùng đất An Giang trù phú, nơi văn hóa Khmer Nam Bộ hòa quyện cùng nhịp sống sông nước, có một món bánh dân gian đã tồn tại hàng trăm năm, gắn bó với đời sống của người Khmer như một phần ký ức không thể thiếu: bánh Kà Tum. Không chỉ là món ăn, Kà Tum còn là biểu tượng của sự khéo léo, của tình yêu lao động và của bản sắc văn hóa.
Hãy theo chân MLifeOn về với An Giang để cùng khám phá loại bánh đặc biệt này, cũng như lắng nghe câu chuyện của người nghệ nhân làm bánh Kà Tum.
Một nét ẩm thực của Khmer Nam Bộ
Ẩm thực Khmer Nam Bộ vốn nổi tiếng bởi sự mộc mạc nhưng tinh tế, gắn bó chặt chẽ với đời sống cộng đồng và tín ngưỡng. Trong kho tàng ấy, bánh Kà Tum là một món ăn đặc biệt, vừa mang giá trị ẩm thực, vừa chứa đựng ý nghĩa văn hóa sâu xa.
Kà Tum - một món bánh đặc sắc của người Khmer
Trong tiếng Khmer, “Kà Tum” có nghĩa là “quả lựu”. Có lẽ chính bởi hình dáng giống với quả lựu sau khi được gói xong của bánh nên tên gọi Kà Tum cũng vì thế mà được người dân Khmer đặt cho bánh.
Chiếc bánh Kà Tum mang hình dáng giống quả lựu, với phần chóp lá bung nở như cánh hoa, vừa đẹp mắt vừa gợi liên tưởng đến sự sinh sôi, nảy nở. Chính vì vậy, bánh thường xuất hiện trong những dịp trọng đại như: Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây, lễ cưới hỏi, lễ hội chùa. Trong đời sống tín ngưỡng, người Khmer tin rằng, mâm cỗ có bánh Kà Tum thì gia đình sẽ thêm đủ đầy, hạnh phúc, và cuộc sống sẽ thuận hòa, bình an.
những chiếc bánh Kà Tum có hình giống quả lựu
Không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng, bánh Kà Tum còn là minh chứng cho sự khéo léo của đôi tay người làm. Từ khâu chọn lá, đan thành giỏ, đến làm nhân và gói ghém sao cho đẹp mắt, đúng chuẩn … tất cả đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn, chịu khó. Cũng chính bởi vì thế nên mỗi chiếc bánh Kà Tum được làm ra không chỉ là món ăn, mà còn là một tác phẩm thủ công, một phần ký ức được gói ghém trong từng mối lá.
Trong cuộc trò chuyện với nghệ nhân Néang Phương, người đã gắn bó hơn 40 năm với nghề làm bánh Kà Tum tại xã Ô Long Vỹ (nay sáp nhập vào xã Thạnh Mỹ Tây, huyện Châu Phú, tỉnh An Giang), tôi cảm nhận rõ ràng rằng mỗi chiếc bánh không chỉ được gói bằng đôi tay, mà còn bằng cả tâm hồn, ký ức và niềm tự hào của một cộng đồng.
Người giữ hồn bánh
Suốt hơn 40 năm qua, bà Néang Phương vẫn miệt mài bên những tàu lá thốt nốt non, gắn bó với nghề gói bánh Kà Tum như một phần máu thịt.
bà Néang Phương - nghệ nhân làm bánh Kà Tum tại An Giang
Trung bình mỗi ngày, bà gói hơn 100 chiếc bánh, có hôm đơn đặt hàng nhiều thì con số ấy tăng lên gấp rưỡi, thậm chí gần 200 chiếc. Bánh được bà cung ứng cho thực khách trong và ngoài tỉnh, từ những người dân quen thuộc trong xã cho đến khách du lịch tìm về An Giang để thưởng thức hương vị dân gian.
bà Néang Phương và những chiếc bánh Kà Tum mới gói
Điều đặc biệt là bánh Kà Tum không chỉ được làm trong những dịp lễ lớn như Tết Chôl Chnăm Thmây, lễ cưới hỏi, lễ hội chùa, mà ngay cả những ngày thường, bà vẫn gói bánh đều đặn. Với bà, mỗi chiếc bánh bán ra không chỉ là nguồn thu nhập, mà còn là cách để giữ nghề, để nhắc nhớ mọi người rằng văn hóa Khmer vẫn hiện hữu trong từng món ăn giản dị.
Bà chia sẻ rằng, gói bánh Kà Tum “cho đúng” là cả một nghệ thuật. Người nghệ nhân phải chọn lá thốt nốt non vừa đủ độ mềm, rọc thành từng mảnh bằng nhau, rồi đan thành giỏ vuông với phần chóp bung nở như cánh hoa. Khi cho nhân vào, tay phải khéo léo để nếp, đậu, dừa nằm gọn bên trong, không lộ ra ngoài. Miệng giỏ được thắt bằng một lớp lá chắc chắn, vừa đẹp mắt vừa giữ bánh không bị bung khi nấu. Một chiếc bánh đạt chuẩn phải khít, không hở nhân, hình dáng cân đối, màu lá sau khi nấu vàng nhạt tự nhiên, nhân bên trong dẻo thơm, đậu bùi, dừa béo ngậy, và đặc biệt phải có mùi lá thốt nốt đặc trưng.
lá thốt nốt non sau khi được rọc thành những mảnh bằng nhau
lá thốt nốt được đan thành giỏ
Niềm vui lớn nhất của bà không chỉ là nhìn thấy khách ăn bánh ngon miệng, mà còn là khi được truyền nghề cho những phụ nữ trong xã. Bà kể: “Tôi học nghề từ mẹ, rồi truyền lại cho con cháu. Giờ đây, tôi vẫn gói bánh mỗi ngày, vừa để sống, vừa để giữ nghề.”
Mỗi lần có người đến học, bà kiên nhẫn chỉ từng mối lá, từng cách gói nhân, từng bí quyết để bánh không bị bung khi nấu. Bà bảo rằng, “Làm bánh không khó, nhưng phải kiên trì, phải gói bằng cả tình yêu nghề.”
Với bà Néang Phương, nghề làm bánh Kà Tum là niềm tự hào, là cách để nối dài ký ức của cộng đồng Khmer Nam Bộ. Và chính đôi tay bà đã giữ cho hồn bánh ấy sống mãi, để mỗi chiếc bánh nhỏ bé trở thành minh chứng cho sự bền bỉ của truyền thống và tình yêu văn hóa quê hương.
Bánh xưa - chuyện nay
Trước đây, bánh Kà Tum là món ăn dân gian mang giá trị tinh thần sâu sắc. Bánh xuất hiện trong mâm cỗ ngày Tết, trong lễ cưới hỏi, trong lễ hội chùa - như một biểu tượng của sự viên mãn. Còn bây giờ, dưới những tác động và nhu cầu của thời đại, loại bánh này không còn là món bánh trái chỉ xuất hiện vào các dịp đặc biệt mà ngày nào, người ta cũng có thể mua được món bánh này khi ghé đến An Giang. Vì Kà Tum đã trở thành một sản phẩm du lịch đặc trưng của vùng đất bảy núi. Du khách đến đây thường tìm mua bánh để thưởng thức và làm quà.
Mặc dù, bánh Kà Tum vẫn được làm ra với số lượng lớn mỗi ngày, vẫn được các du khách quan tâm và chú ý, nghề làm bánh vẫn tồn tại ở một số khu vực có đông người Khmer sinh sống. Tuy nhiên, số lượng nghệ nhân gắn bó với nghề lại không nhiều. Việc giữ nghề, giữ hồn bánh chủ yếu dựa vào tâm huyết của những người như bà Néang Phương.
Nên để bánh Kà Tum tiếp tục được gìn giữ, nghề làm bánh Kà Tum tiếp tục được duy trì và phát triển thì cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và cả cộng đồng:
-
Quảng bá sản phẩm: đưa bánh Kà Tum vào các lễ hội, sự kiện văn hóa.
-
Phát triển du lịch cộng đồng: kết hợp trải nghiệm gói bánh cho du khách.
-
Đào tạo thế hệ trẻ: truyền nghề cho lớp trẻ để giữ bản sắc.
Văn hóa dân gian luôn có sức sống, nếu chúng ta biết trân trọng và gìn giữ.
Kết
Giữ nghề làm bánh Kà Tum không chỉ là giữ một món bánh, mà là giữ một phần hồn của An Giang, của người Khmer. Và chính những nghệ nhân như bà Néang Phương đã làm cho câu chuyện ấy tiếp tục được sống, để thế hệ mai sau vẫn còn được thưởng thức hương vị dân gian, như một lời nhắc nhớ rằng văn hóa truyền thống luôn hiện hữu trong từng chiếc bánh nhỏ bé nhưng đầy ý nghĩa.
Nếu có thời gian, bạn hãy ghé về An Giang, tìm món bánh Kà Tum để thưởng thức và lắng nghe câu chuyện của những nghệ nhân nơi đây. Vì đó không chỉ là những trải nghiệm mới lạ mà còn là một phần hồn của văn hóa Khmer đang chờ bạn khám phá.
—------
CREDIT:
- Photography: Luan Nguyen
- Content: Giang Huynh
- Design: Phuong Nguyen
