Nhắc đến An Giang, người ta thường nghĩ ngay đến những cánh đồng thốt nốt trải dài, những ngọn núi nhấp nhô giữa đồng bằng, những ngôi chùa Khmer rực rỡ sắc màu và một đời sống văn hóa đa sắc tộc.
Ngoài ra, cũng có một hình ảnh mà cứ độ tháng 8 âm lịch hàng năm nếu ghé đến An Giang, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp và không thể rời mắt: tiếng hò reo vang dội trên ruộng bùn, những cặp bò lao đi như gió, … Đó là lễ hội Đua Bò Bảy Núi - một sự kiện văn hóa - thể thao độc đáo của người Khmer ở khu vực miền Tây Nam Bộ, vừa mang tính tín ngưỡng, vừa là biểu tượng của cộng đồng.
Hãy cùng MLifeOn ghé về An Giang và hòa mình vào không khí sôi động của lễ hội đặc biệt này.
Từ ruộng bùn đến nghi lễ cộng đồng
Vài nét về An Giang - vùng đất Bảy Núi
An Giang nằm ở miền Tây Nam Bộ, giáp biên giới Campuchia, là nơi sinh sống của nhiều cộng đồng dân tộc, phần lớn là người Khmer. Đây là vùng đất có địa hình bán sơn địa, nhiều núi nhỏ xen kẽ đồng bằng, nổi bật trong đó là 7 ngọn núi: Núi Cấm (Thiên Cấm Sơn), Núi Cô Tô (Phụng Hoàng Sơn), Núi Dài (Ngọa Long Sơn), Núi Dài Năm Giếng (Ngũ Hồ Sơn), Núi Tượng (Liên Hoa Sơn), Núi Két (Anh Vũ Sơn) và Núi Nước (Thủy Đài Sơn). Cũng chính vì đặc điểm này mà An Giang còn được gọi với tên gọi Thất Sơn (Bảy Núi).
Sau khi sáp nhập, tỉnh An Giang được giữ nguyên tên gọi, diện tích mở rộng - lên đến gần 10km2 (bao gồm tỉnh An Giang và khu vực Kiên Giang cũ).
Tìm về nguồn gốc lễ hội Đua Bò Bảy Núi
Lễ hội Đua Bò Bảy Núi hay Đua Bò An Giang bắt nguồn từ nghi thức cúng dường trong lễ Sene Dolta - đây được coi là dịp để con cháu thể hiện lòng hiếu kính với ông bà tổ tiên, gắn kết con người với gia đình, nguồn cội (tương tự như lễ Vu Lan Báo Hiếu của người Việt hay tết Thanh Minh của cộng đồng người Hoa). Ở nghi lễ cúng dường, vì là thời điểm sau mùa gặt nên ngoài việc phụ dọn dẹp trong chùa, các gia đình còn mang bò ra bừa đất giúp nhà chùa. Và trong quá trình mang bò đến phụ giúp đó, những gia đình đã tổ chức cuộc đua vui giữa các đôi bò, dần dần những cuộc đua này vì được duy trì mà bắt đầu trở thành thông lệ, phát triển thành một lễ hội chính thức như bây giờ - lễ hội Đua Bò Bảy Núi (được diễn ra cùng thời điểm với dịp lễ Sene Dolta).
Theo thời gian, lễ hội Đua Bò Bảy Núi không chỉ là hoạt động nông nghiệp mang tính cộng đồng, mà trở thành một sự kiện văn hóa - thể thao đặc sắc, thu hút sự quan tâm của người dân khu vực và du khách khắp nơi.
Khi cả vùng quê chuyển mình theo lễ hội
Trước lễ hội
Không khí của lễ hội bắt đầu từ nhiều tuần trước ngày chính hội. Khắp các thôn làng vùng Bảy Núi, người dân rục rịch chọn bò, dựng chuồng, dọn ruộng bùn để luyện tập. Vì bò đua không phải là bò kéo cày thông thường, mà phải là giống bò Bảy Núi - khỏe, bền, có dáng chạy đẹp và phản xạ tốt.
Chủ bò sẽ chọn ra một cặp bò ăn ý, sau đó huấn luyện mỗi ngày trên ruộng bùn để chúng quen với địa hình, tốc độ và tiếng hò reo. Nhưng không chỉ bò cần luyện tập, người điều khiển - hay các “nài bò”, cũng cần phải rèn luyện kỹ năng giữ thăng bằng trên chiếc bừa gỗ, để làm sao có thể linh hoạt điều khiển hướng đi, phối hợp với cặp bò nhịp nhàng trong từng pha nước rút.
Có những nài bò chỉ đứng trên bừa vài giây, nhưng phải luyện hàng tháng để không ngã khi bò tăng tốc.
Trước lễ hội, không khí chuẩn bị không căng thẳng, mà rộn ràng - như một lễ hội nhỏ trước lễ hội lớn. Người dân tụ họp xem quá trình luyện tập, bàn tán về ứng viên sáng giá, âm thầm ủng hộ cho cặp bò và nài bò mà mình thích, nôn nao chờ đợi ngày hội chính thức được diễn ra.
Trong lễ hội
Lễ hội thường diễn ra vào cuối tháng 8 âm lịch, kéo dài từ một đến ba ngày. Đường đua là một thửa ruộng bùn dài khoảng 120m, rộng 4m. Mỗi lượt đua gồm hai cặp bò, kéo theo một chiếc bừa gỗ, trên đó là nài bò đứng điều khiển. Khi hiệu lệnh vang lên, cả hai cặp bò lao về phía trước, bùn văng tung tóe, tiếng hò reo từ khán giả xung quanh vang lên như từng đợt sóng trào.
Theo dõi lễ hội Đua Bò Bảy Núi không đơn thuần là xem ai về trước, mà còn là xem ai giữ được đường thẳng, không làm rơi nài, không để bò lệch hướng chạy. Và để đạt được những điều đó thì nài bò phải giữ thăng bằng tuyệt đối, điều khiển bò bằng tiếng gọi, bằng dây cương, bằng kinh nghiệm, bằng sức mạnh thể chất và tinh thần, … Tất cả chỉ diễn ra trong vài chục giây nhưng kịch tính và căng thẳng vô cùng.
Có những pha rượt đuổi khiến cả cánh đồng nín thở, rồi vỡ òa khi bò cán đích trong tiếng trống dồn dập.
Không khí lễ hội không chỉ sôi động trên đường đua, mà còn lan tỏa khắp cả vùng quê: Từ người bán hàng rong, người lớn cho đến trẻ em. Mọi người tham gia, theo dõi và sống trọn từng khoảnh khắc với lễ hội.
Sau lễ hội
Khi cuộc đua kết thúc, các đội thắng được trao giải, nhận cờ lưu niệm, phần thưởng và sự tán dương từ khán giả. Nhưng sau tất cả, điều đọng lại không phải là thứ hạng, không phải là thắng - thua mà là sự gắn kết cộng đồng.
Người dân tụ họp, chia sẻ niềm vui, cùng nhau ăn uống, ca hát. Những câu chuyện về pha bứt tốc ngoạn mục, cú ngã bất ngờ hay chú bò “ngôi sao” sẽ được kể lại. Với nhiều người, lễ hội Đua Bò Bảy Núi không chỉ là cuộc đua, mà còn là dịp để gặp gỡ, để giữ gìn truyền thống, để nhắc nhau rằng: văn hóa không nằm yên, mà luôn chuyển động - như chính những bước chân bò trên ruộng bùn.
Đua Bò Bảy Núi - hơn cả một lễ hội
Có thể thấy lễ hội Đua Bò Bảy Núi là niềm tự hào của người dân An Giang, đặc biệt là cộng đồng Khmer. Vì đây chính là dịp để thể hiện tinh thần đoàn kết, sự khéo léo và lòng tôn kính với tổ tiên. Nhiều gia đình xem việc tham gia lễ hội là một cách giữ gìn danh dự và truyền thống.
Đây chính là minh chứng cho sự đa dạng văn hóa của Việt Nam. Lễ hội không chỉ phản ánh đời sống nông nghiệp, mà còn thể hiện tín ngưỡng dân gian, sự giao hòa giữa con người và thiên nhiên. Việc nguồn gốc lễ hội gắn liền với lễ Sene Dolta cho thấy rõ mối liên hệ chặt chẽ giữa văn hóa và tâm linh.
Trong những năm gần đây, khi du lịch An Giang được chú trọng hơn, lễ hội Đua Bò Bảy Núi đã trở thành một điểm nhấn du lịch nổi bật của tỉnh thành này. Du khách trong và ngoài nước không chỉ đến để trải nghiệm không khí lễ hội, mà còn mang theo lòng hiếu kỳ, sự tò mò - mong muốn được tìm hiểu thêm về văn hóa Khmer. Từ nhu cầu đó, các tour du lịch kết hợp tham quan chùa Khmer, trải nghiệm ẩm thực và lễ hội Đua Bò Bảy Núi xuất hiện và ngày càng phổ biến hơn.
Lễ hội đua bò không chỉ là một sự kiện, mà là một điểm nhấn văn hóa - du lịch, góp phần quảng bá hình ảnh An Giang nói riêng, miền Tây Nam Bộ nói chung ra thế giới.
Kết
Lễ hội Đua Bò Bảy Núi ở An Giang là minh chứng sống động cho việc văn hóa không khô khan, không chỉ là những câu từ nằm trong sách vở, mà hơn thế - “văn hóa” này còn có thể chạy, có thể reo hò, có thể sống cùng cộng đồng, cùng thời đại.
Từ một nghi thức đơn sơ, lễ hội đã trở thành biểu tượng của bản sắc, của sự gắn kết và của niềm tự hào.
Nếu bạn từng nghĩ rằng những cuộc đua chỉ có ở sân vận động hay đường phố, hãy thử một lần đến Bảy Núi vào mùa lễ hội. Để thấy rằng, có những cuộc đua diễn ra ở ruộng bùn - không nổi bật ở tốc độ, mà là ở ý nghĩa, vai trò với cộng đồng.
—------
CREDIT:
- Photography: Luan Nguyen
- Content: Giang Huynh
- Design: Trung Huynh
