Giữa tháng 4, khi mùa vụ kết thúc và đất trời bắt đầu chuyển mình, cộng đồng người Khmer ở Tây Ninh lại rộn ràng đón Tết Chol Chnam Thmay, một dịp lễ mừng năm mới cổ truyền. Đây không chỉ là dịp để tưởng nhớ tổ tiên, cầu phúc cho gia đình, mà còn là thời khắc cộng đồng người Khmer cùng nhau hòa mình vào những nghi lễ và lễ hội mang đậm bản sắc văn hóa.
Hãy cùng MLifeOn về Tây Ninh, khám phá nét đẹp độc đáo của lễ hội đặc biệt này.
Tìm về nguồn gốc xa xưa
Lễ hội Chol Chnam Thmay bắt nguồn từ một truyền thuyết liên quan đến sự chuyển giao giữa Bà La Môn giáo và Phật giáo, xoay quanh cuộc đấu trí giữa thần Kabul Maha Prum (thần 4 mặt Brahma) và cậu bé thông minh Thom Ma Bal (một tiền kiếp của Đức Phật).
Do Thom Ma Bal đã chiến thắng trong thử thách ba câu hỏi, nên thần Kabul Maha Prum đã phải tự chặt đầu mình như giao kèo từ đầu.
Và sau khi mất đi, bảy người con gái của thần phải luân phiên nhau xuống trần gian để mang lại bình an, mưa thuận gió hòa cho con người.
Từ đó, người Khmer xem ngày mà các tiên nữ (bảy người con gái của thần Kabul Maha Prum) xuống trần gian là thời điểm bắt đầu năm mới, hình thành nên lễ hội Chol Chnam Thmay với ý nghĩa cầu chúc may mắn và mùa màng tốt tươi.
Dịp tết cổ truyền đặc biệt này thường diễn ra từ 14-16/4 dương lịch, khi vụ mùa Đông-Xuân vừa kết thúc (thời gian chuyển mùa), là lúc đất trời trong lành, thiên nhiên khởi sắc, cây cối xanh tươi. Đây cũng là khoảng thời gian lý tưởng để con người nghỉ ngơi, tái tạo năng lượng, mở ra một chu kỳ mới của đất trời.
Với người Khmer ở Tây Ninh, những ngày này không chỉ là dấu mốc của năm mới, mà còn là khoảnh khắc thiêng liêng để con người kết nối với thiên nhiên, với cộng đồng và niềm tin tâm linh đã được gìn giữ qua bao thế hệ.
Phần lễ - nét trang nghiêm đặc biệt
Trong những ngày Tết Chol Chnam Thmay, các ngôi chùa Khmer ở Tây Ninh trở thành trung tâm của đời sống tinh thần. Người dân Khmer coi việc đến chùa không chỉ là một nghi thức bắt buộc, mà còn là hành trình trở về với cội nguồn văn hóa và niềm tin tôn giáo.
chùa Chung Rút, tỉnh Tây Ninh dịp Chol Chnam Thmay
Nghi lễ bao gồm:
-
Dâng hương, cúng Phật, mừng năm mới: Đây là nghi thức mở đầu, mang ý nghĩa tiễn vị thần năm cũ và rước vị thần năm mới, cầu cho một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
-
Tắm tượng Phật bằng nước thơm: Nghi thức này tượng trưng cho sự thanh tẩy, gột rửa những điều không may của năm cũ, đồng thời thể hiện lòng thành kính đối với Đức Phật.
-
Lễ cầu an cho gia đình: Người dân Khmer tin rằng việc cầu an trong những ngày đầu năm sẽ mang lại sự bình yên, sức khỏe và hạnh phúc cho cả gia đình.
-
Đắp núi cát: Nghi thức này mang nhiều tầng ý nghĩa: tượng trưng cho việc vun bồi phúc đức, gột rửa tội lỗi, đồng thời cũng là cách để người Khmer tưởng nhớ tổ tiên và cầu mong sự che chở của thần linh.
Nghi thức tắm tượng Phật
Nghi thức tắm tượng Phật
Đắp núi cát
Đắp núi cát
Cầu bình an
Ghé thăm chùa vào dịp này, du khách sẽ cảm nhận được sự linh thiêng bao trùm. Tiếng chuông chùa vang vọng trong không gian, khói hương nghi ngút hòa cùng lời kinh cầu an, tạo nên một bầu không khí trang trọng và ấm áp. Những mái chùa Khmer với hoa văn rực rỡ, những tượng Phật uy nghiêm, tất cả đều góp phần làm cho phần lễ trở thành một trải nghiệm vừa thiêng liêng vừa gần gũi.
Có thể nói, phần lễ trong Tết Chol Chnam Thmay là sự kết tinh của tín ngưỡng, truyền thống và tinh thần cộng đồng. Nó không chỉ giúp con người tìm thấy sự bình an trong tâm hồn, mà còn khẳng định bản sắc văn hóa Khmer giữa lòng đất Tây Ninh.
Không khí phần lễ đầy linh thiêng và trang nghiêm
Phần hội - niềm vui của cộng đồng
Nếu phần lễ mang đến sự trang nghiêm và tính tín ngưỡng, thì phần hội chính là lúc cộng đồng Khmer ở Tây Ninh hòa mình vào không khí rộn ràng, vui tươi, nơi niềm vui và sự gắn kết được thể hiện rõ nhất.
Múa hát truyền thống Khmer
Múa mặt nạ Khmer
Múa trống truyền thống của người Khmer
Những điệu múa dân gian uyển chuyển, tiếng trống, tiếng nhạc rộn ràng vang lên trong sân chùa. Các chàng trai, cô gái Khmer khoác lên mình trang phục truyền thống rực rỡ, cùng nhau múa hát, tái hiện những câu chuyện dân gian, những ước vọng về mùa màng và cuộc sống hạnh phúc. Đây không chỉ là hoạt động giải trí, mà còn là cách cộng đồng lưu giữ và truyền lại bản sắc văn hóa cho thế hệ trẻ.
Trò chơi dân gian
Trò chơi bịt mắt đập niêu
Không khí lễ hội thêm phần sôi động với những trò chơi tập thể như kéo co, nhảy sạp, … Những trò chơi này không chỉ mang tính giải trí, mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, sự phối hợp nhịp nhàng giữa các thành viên trong cộng đồng. Người tham gia vừa vui chơi, vừa rèn luyện sức khỏe, vừa gắn kết tình làng nghĩa xóm.
Lễ hội “Té nước - Chọi bột”
Lễ hội “Té nước - Chọi bột” là một phần không thể thiếu trong Tết Chol Chnam Thmay, mang đến sự vui nhộn, gắn kết và ý nghĩa thanh tẩy. Người dân té nước vào nhau với niềm tin rằng dòng nước mát lành sẽ gột rửa điềm xui, mang lại sự may mắn cho năm mới. Còn việc bôi hay ném bột mì lên người, lên mặt nhau vào các ngày này là để tránh gặp điều không may trong năm mới. Nên vào dịp tết Chol Chnam Thmay, du khách sẽ dễ dàng bắt gặp những gương mặt lấm lem bột mì trắng đang nở nụ cười thật tươi, quần áo vừa phủ đầy bột, vừa ướt nước.
Tiếng cười vang khắp sân chùa, dòng nước, bột mì trắng xóa tung bay trong nắng tháng 4, tạo nên một khung cảnh vừa rộn ràng vừa thiêng liêng.
Phần hội trong Tết Chol Chnam Thmay không chỉ là niềm vui cộng đồng, mà còn là sự khẳng định bản sắc văn hóa Khmer, nơi tín ngưỡng, nghệ thuật, trò chơi và ẩm thực hòa quyện, tạo nên một bức tranh sống động về đời sống tinh thần của người Khmer ở Tây Ninh.
Kết
Tết Chol Chnam Thmay tại Tây Ninh là minh chứng cho sự đa dạng văn hóa của Việt Nam. Trong sự khác biệt về hình thức, ta vẫn thấy một điểm chung: khát vọng về sự bình an, hạnh phúc và khởi đầu mới.
Đến Tây Ninh trong dịp Tết Chol Chnam Thmay, du khách không chỉ được hòa mình vào không khí lễ hội rộn ràng, mà còn cảm nhận được chiều sâu văn hóa của cộng đồng Khmer, một phần không thể thiếu trong bức tranh đa dạng của đất nước.
—----
CREDIT:
- Photography: Kien Trang
- Content: Giang Huynh
- Design: Phuong Nguyen
