Giữa nhịp sống sôi động của thành phố biển Nha Trang, vẫn có nơi lặng lẽ lưu giữ dấu ấn của quá khứ. Đó chính là Tháp Bà Ponagar, một công trình cổ kính luôn nhắc nhở du khách khi ghé đến rằng: “Lịch sử và văn hóa luôn song hành cùng hiện tại”.
Với tôi, lần đầu đặt chân đến đây là một trải nghiệm vừa choáng ngợp vừa lắng đọng: sự uy nghi của kiến trúc Chăm Pa, hòa cùng tiếng gió và hương trầm, khiến công trình vốn đã cổ kính, càng thêm thiêng liêng, ấn tượng.
Nơi đất trời giao hòa
Tháp Bà Ponagar hay còn được gọi với cái tên khác là khu di tích lịch sử Tháp Bà Nha Trang, tọa lạc tại phường Bắc Nha Trang, cách trung tâm thành phố khoảng 2km. Nằm trên đồi Cù Lao, bên bờ sông Cái, quần thể kiến trúc đặc biệt này có thể được trông thấy ngay từ chân đồi.
Chỉ cần ngước mắt lên, ta đã có thể trông thấy những khối tháp đỏ rực nổi bật giữa nền trời xanh.
Vị trí này không chỉ mang tính chiến lược về tín ngưỡng, nơi con người dễ dàng kết nối với thiên nhiên, với sông nước và biển cả, mà còn tạo cho du khách cảm giác như đang bước vào một không gian khác.
“Tựa núi, hướng sông, nhìn ra biển”
Tìm về lịch sử xa xưa
Được xây dựng từ thế kỷ VIII đến XIII, Tháp Bà Ponagar là minh chứng cho thời kỳ hưng thịnh của vương quốc Chăm Pa. Ban đầu, đây là trung tâm tín ngưỡng thờ nữ thần Po Inư Nagar (Mẹ Xứ Sở), người được cho là đã dạy người Chăm xưa kia cách trồng lúa, dệt vải, làm ăn sinh sống. Qua nhiều thế kỷ, tháp vẫn đứng vững, trở thành điểm hội tụ văn hóa của người Chăm lẫn người Việt.
-
Giai đoạn khởi đầu (trước thế kỷ VIII)
Ban đầu, trên đồi Cù Lao đã có một ngôi đền bằng gỗ, thờ nữ thần Mẹ Xứ Sở, được người Chăm gọi là Po Inư Nagar.
-
Giai đoạn xây dựng chính (thế kỷ VIII-IX)
Năm 774, quân Nam Đảo từng phá hủy ngôi đền gỗ. Đến năm 784, vua Satyavarman cho dựng lại bằng gạch kiên cố. Các bia ký tìm thấy tại khu vực cho thấy đây là thời kỳ Tháp Bà Ponagar trở thành trung tâm tín ngưỡng quan trọng của vương quốc Chăm Pa.
-
Giai đoạn mở rộng và hoàn thiện (thế kỷ X-XIII)
Trong các thế kỷ sau, nhiều vị quốc vương như Harivarman I và Vikrantavarman III đã cho xây thêm các tháp phụ, mở rộng quần thể.
Khi tôi bước vào khuôn viên, cảm giác như đang đi ngược dòng thời gian. Những viên gạch nung đỏ, dù đã nhuốm màu thời gian, vẫn giữ nguyên sự chắc chắn, làm tôi bất giác liên tưởng ngay đến những công trình Angkor ở Campuchia: “Cùng một tinh thần, cùng một kỹ thuật xây dựng kỳ diệu.”
Truyền thuyết Mẹ Xứ Sở
Theo truyền thuyết, Thiên Y Ana (danh xưng được người Việt Việt hóa từ vị nữ thần Po Inư Nagar của người Chăm) đã từ biển khơi hóa thân thành người, đem lại sự sống và tri thức cho cộng đồng người Chăm xưa kia. Sau khi mất, bà được nhân dân lập tháp thờ phụng. Chính vì vậy, Tháp Bà Ponagar không chỉ là công trình kiến trúc, mà còn là biểu tượng của lòng biết ơn và sự tôn kính đối với vị thần Mẹ.
Có thể thấy, cộng đồng người Chăm không chỉ thờ phụng một vị thần, mà còn thờ phụng chính những giá trị nền tảng của cuộc sống: lao động, mùa màng, sự sinh sôi.
Kiến trúc - tinh hoa Chăm Pa
Quần thể Tháp Bà Ponagar gồm 4 tháp, 2 miếu và nhiều công trình phụ trợ. Tháp chính thờ nữ thần Po Inư Nagar, cao khoảng 23m, xây bằng gạch nung đỏ, với kỹ thuật ghép gạch độc đáo không dùng chất kết dính. Các tháp nhỏ thờ các vị thần khác trong hệ thống tín ngưỡng Chăm Pa.
Tháp chính là nơi thờ nữ thần Po Inư Nagar, cao 23m
Điều khiến tôi ấn tượng nhất là cách người Chăm đã tạo nên những khối kiến trúc vừa chắc chắn vừa uyển chuyển. Những đường nét chạm khắc trên thân tháp, hình tượng thần linh, hoa văn trang trí… tất cả đều mang một vẻ đẹp vừa mạnh mẽ vừa tinh tế.
Đứng trước tháp, tôi thấy mình thật nhỏ bé, nhưng đồng thời cũng thấy mình được kết nối với một nền văn minh rực rỡ đã từng tồn tại trên mảnh đất này.
Tháp Bà Ponagar ngày nay
Ngày nay, Tháp Bà Ponagar được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia, đồng thời là điểm du lịch nổi tiếng. Hằng năm, lễ hội Tháp Bà Ponagar diễn ra vào cuối tháng 3 âm lịch, thu hút đông đảo du khách và tín đồ đến hành hương, cầu phúc.
Giá trị của tháp không chỉ nằm ở kiến trúc, mà còn ở sự giao thoa văn hóa: nơi người Chăm và người Việt cùng chung niềm tin, cùng giữ gìn một di sản. Với tôi, đây là minh chứng cho sự đa dạng nhưng cũng thống nhất trong văn hóa Việt Nam, nơi nhiều dòng chảy cùng hội tụ để tạo nên một bản sắc chung.
Kết
Tháp Bà Ponagar không chỉ là một công trình cổ kính, mà còn là nơi lưu giữ ký ức, niềm tin và bản sắc của cả một cộng đồng. Đến đây, bạn sẽ không chỉ chiêm ngưỡng kiến trúc Chăm Pa, mà còn được sống trong không gian văn hóa - tín ngưỡng đã tồn tại hơn một thiên niên kỷ.
Nếu có dịp đến Nha Trang, hãy dành thời gian ghé thăm Tháp Bà Ponagar. Đứng trước công trình này, bạn sẽ thấy mình không chỉ là một du khách, mà còn là một phần của dòng chảy lịch sử và văn hóa đang tiếp tục được viết nên.
—---
CREDIT
- Photography: Kien Trang
- Content: Giang Huynh
- Design: Phuong Nguyen
