Trung Thu trong ký ức của tôi là đêm trăng tròn, là tiếng trống múa lân rộn rã, là mâm cỗ đầy ắp, là những chiếc lồng đèn giấy lung linh. Nhưng Trung Thu hôm nay, giữa phố thị hiện đại, những hình ảnh ấy dường như đang mờ nhạt dần. Điều đó khiến tôi tự hỏi: Liệu những món đồ chơi truyền thống như lồng đèn giấy có còn chỗ đứng trong ký ức của thế hệ mai sau?
Và rồi, tôi đã tìm được câu trả lời khi dạo bước trong một không gian nhỏ ở Sài Gòn - nơi những chiếc lồng đèn giấy được làm ra bằng tay, bằng tâm huyết, và bằng tình yêu văn hóa của nhóm bạn trẻ mang tên “Khởi Đăng Tác Khí”.
Ánh sáng của ký ức và văn hóa
Trung Thu không chỉ là Tết của thiếu nhi, mà còn là lễ hội mang đậm bản sắc văn hóa Việt. Không chỉ là âm thanh, là không khí của đêm rằm tháng 8, nét đặc sắc về văn hóa của Trung Thu còn nằm trong sự đa dạng của những chiếc lồng đèn giấy. Mỗi hình dáng, mỗi màu sắc đều là sự sáng tạo của người Việt xưa, của giá trị dân gian cần được gìn giữ và bảo tồn.
Từ xưa, những chiếc lồng đèn giấy như Cá Chép, Cự Giải, Tiến Sĩ Giấy… đã là biểu tượng của sự khéo léo, của niềm tin và ước vọng. Mỗi chiếc trong đó đều mang theo một câu chuyện: về đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, về ước mơ học hành thành tài, về sự gắn kết cộng đồng. Thế nhưng, theo thời gian, cùng sự phát triển của đời sống, sự du nhập của văn hóa, đồ chơi nước ngoài đã khiến những chiếc lồng đèn truyền thống dần biến mất khỏi đời sống con người.
Nhưng thật may mắn khi ở thời điểm hiện tại, vẫn có những người trẻ miệt mài ngày đêm, tỉ mỉ làm ra những chiếc lồng đèn giấy - như một cách gìn giữ giá trị văn hóa đẹp đẽ.
Một chiếc lồng đèn giấy hình rồng đầy ấn tượng của nhóm “Khởi Đăng Tác Khí”
không gian tham quan lồng đèn đầy thu hút
Khởi Đăng Tác Khí - khi nét đẹp văn hóa được thắp lại từ bàn tay người trẻ
Giữa dòng chảy hiện đại, giữa thị trường đầy rẫy những chiếc lồng đèn điện tử, giữa sự quên lãng dần những giá trị xưa cũ, nhóm bạn trẻ “Khởi Đăng Tác Khí” đã chọn một hướng đi ngược dòng: sản xuất lại những chiếc lồng đèn giấy bằng phương pháp thủ công. Từ những thanh trúc thẳng, họ uốn cong, nối khung, căng giấy bóng kính, vẽ màu… từng công đoạn đều được thực hiện tỉ mẩn, chỉn chu.
Một chiếc lồng đèn giấy được “Khởi Đăng Tác Khí” làm ra, đôi khi phải mất đến 30 tiếng.
Ngựa trời gắp lửa (lồng đèn bọ ngựa và mặt trời)
lồng đèn mặt trời
Tôi đứng giữa những chiếc lồng đèn giấy như Vọng Nguyệt, Ngư Long, Cự Giải, Tiến sĩ giấy, cảm nhận rõ ràng một điều rằng: những món đồ trước mắt mình không chỉ là đồ chơi, mà còn là nghệ thuật, là giá trị văn hóa.
Tiến sĩ giấy
Cự giải (con cua)
ngư long
Những chiếc đèn lồng giấy được làm ra ở thời điểm hiện tại chính là sự tiếp nối của truyền thống. Và nay, truyền thống ấy được thắp sáng lại, sống động và đẹp đẽ hơn bao giờ hết bởi những người trẻ mang trong mình tình yêu với văn hóa Việt.
Việc duy trì sản xuất những chiếc lồng đèn giấy không chỉ là gìn giữ một ngành nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống mà còn là lưu giữ một nét văn hóa truyền thống - nơi ký ức được thắp sáng bằng ánh đèn cầy, nơi giá trị thẩm mỹ và tinh thần dân tộc được gìn giữ qua từng lớp giấy, từng nét vẽ.
Có một khoảnh khắc tôi không thể quên: khi ánh sáng từ chiếc lồng đèn Cá Chép phản chiếu lên tường, tôi thấy dường như trước mắt mình là Trung Thu năm nào - khi ấy tôi còn bé xíu, tay nắm tay mẹ, tay cầm lồng đèn, vừa đi vừa ngắm mặt trăng tròn phía trên. Xung quanh tôi và mẹ khi ấy là tiếng trống, tiếng hò reo của lũ trẻ trong xóm.
Thấy lồng đèn giấy, tôi như được sống lại những mùa trăng đã cũ - bé tí, cười toe, không phải lo nghĩ gì.
Từ gìn giữ đến sáng tạo - văn hóa không chỉ để giữ, mà để sống cùng
Điều khiến tôi ấn tượng ở những chiếc lồng đèn giấy không chỉ là sự tinh xảo, đẹp mắt, mà còn là tinh thần của nhóm bạn trẻ “Khởi Đăng Tác Khí”. Không chỉ là sự tiếp nối truyền thống, mà là tinh thần cải tiến. Nhóm bạn trẻ tài năng này đã không ngừng thử nghiệm cách ráp khung, cách dán giấy, cách phối màu… để những sản phẩm làm ra vừa giữ được hồn cốt truyền thống, vừa phù hợp với đời sống hiện đại.
Nên những chiếc lồng đèn được làm ra không chỉ mang dáng dấp cổ truyền mà còn linh hoạt - có thể tháo lắp, di chuyển dễ dàng, vừa là món đồ chơi dịp lễ hội, vừa là vật trang trí đẹp mắt trong không gian sống.
Những lồng đèn có kích thước đồ sộ có thể linh hoạt tháo, lắp dễ dàng, thuận tiện cho việc di chuyển
Có thể thấy, văn hóa nếu chỉ giữ lại trong sách vở hay bảo tàng, sẽ dần trở nên xa lạ, mai một đi. Nhưng nếu được sống cùng con người, được chạm vào, được thắp sáng và được điều chỉnh để “hợp thời”, thì sẽ trở thành một phần của đời sống.
Và những người trẻ ở “Khởi Đăng Tác Khí” đang làm điều đó: Biến văn hóa thành trải nghiệm, thành cảm xúc, thành ánh sáng.
Kết
Như nghệ nhân Nguyễn Trọng Thành - người đã có hơn 40 năm gắn bó với nghề từng chia sẻ: “Những chiếc lồng đèn truyền thống sử dụng đèn cầy vẫn luôn mang lại cảm xúc, thể hiện một nét đẹp văn hóa khó phai của người Việt.” Và có lẽ, ánh sáng ấy, dù nhỏ bé, vẫn đủ để soi rọi một phần ký ức, một phần bản sắc, một phần hồn Việt.
Trung Thu nay có thể khác xưa. Nhưng khi tôi nhìn thấy những chiếc lồng đèn giấy, tôi tin rằng: những giá trị đẹp đẽ vẫn còn đó, chỉ cần được thắp lên đúng lúc, đúng nơi.
—----
CREDIT:
- Photography: Luan Nguyen
- Content: Giang Huynh
- Design: Trung Huynh
