Bánh mì heo quay từ lâu đã là một trong những món ăn nổi bật của ẩm thực đường phố Việt Nam – không chỉ vì sự tiện lợi, mà bởi tính dung hòa hương vị, vùng miền và cả ký ức.
Hãy cùng MLifeOn khám phá món ăn đường phố đặc biệt này của Việt Nam.
Từ bánh mì Pháp đến món ăn đường phố Việt
Lịch sử của bánh mì Việt Nam khởi đầu từ thời kỳ thuộc địa, khi người Pháp mang baguette vào Đông Dương. Đối với việc tiếp nhận một cái mới, một món ăn lạ lẫm đối với đất nước vốn gắn liền với nền nông nghiệp lúa nước, với những món ăn làm từ gạo, từ nếp, người Việt không dừng lại ở việc sử dụng và thưởng thức. Với óc sáng tạo và khẩu vị riêng, bánh mì dần được bản địa hóa: nhỏ hơn, mềm hơn, vỏ mỏng và giòn hơn – để rồi trở thành một "thực phẩm quốc dân" có mặt ở khắp mọi miền.
Nhưng đó là bánh mì không, còn bánh mì heo quay lại là sự sáng tạo sau đó. Mặc dù chưa có tài liệu nào ghi chép và chứng minh cụ thể cho việc bánh mì heo quay xuất hiện từ bao giờ tại Việt Nam. Nhưng món ăn này được cho là có sự ảnh hưởng của ẩm thực Trung Hoa và xuất hiện tại Việt Nam, đầu tiên là ở Sài Gòn.
Lần đầu tôi thưởng thức bánh mì heo quay là ở đường Hàm Nghi – Sài Gòn, khi chỉ còn vài phút trước giờ làm. Ổ bánh nóng hổi, cắn vào nghe “rộp” một tiếng là cảm nhận được cái giòn ruộm của phần da heo quay, cái thơm ngon của phần thịt mọng nước bên trong, vị đậm đà của nước sốt, vị chua của dưa muối, vị cay nhẹ của ớt. Ngay khoảnh khắc ấy, tôi hiểu vì sao món ăn đường phố này lại có khả năng “đánh thức” buổi sáng của nhiều người, trở thành một món ăn đường phố được yêu thích ở Sài Thành.
Mỗi vùng miền – mỗi sắc thái riêng
Bánh mì heo quay bắt nguồn từ Sài Gòn, nhưng không chỉ dừng lại ở đó, thức ngon này đi muôn nơi - dọc dải đất hình chữ S của Việt Nam, đâu đâu cũng có thể tìm thấy bánh mì heo quay. Tuy ở mỗi vùng miền, bánh mì heo quay lại có một nét đặc trưng riêng, nhưng dù với thành phần, hương vị nào, món ăn này vẫn là một phần của ẩm thực Việt, văn hóa Việt.
Điều kỳ diệu là dù hương vị khác biệt, bánh mì heo quay vẫn giữ trọn linh hồn của món ăn đường phố: đơn giản, dễ tiếp cận, không cần bàn ghế sang trọng, nhưng vẫn đủ sức gợi mở cảm xúc.
Mỗi lần đi xa, tôi có thói quen tìm kiếm các xe bánh mì địa phương. Dù chỉ là những xe đẩy nhỏ, nhưng nhiều nơi lúc nào cũng có cả một hàng dài chờ đợi.
Đứng quan sát một xe bánh mì bất kỳ, tôi như bị hút hồn vào đôi tay thoăn thoắt của người bán hàng - tay ổ bánh mì, tay dao, đồ gắp, cứ vậy mà lia lịa giữa các phần thịt thà, dưa chua, hành ngò, thoáng cái đã có ổ bánh mì thơm ngon gửi khách.
Sự hài hòa về ngũ hành trong bánh mì heo quay
Ẩm thực Việt Nam, dù mộc mạc đến đâu, vẫn luôn âm thầm vận hành theo những nguyên lý thâm sâu – mà ngũ hành là một trong số đó. Và trong một ổ bánh mì heo quay, ta cũng thấy sự cân bằng tinh tế giữa năm yếu tố này:
-
Kim – độ giòn sắc của lớp da heo quay, tạo điểm hút cho thị giác, cũng đồng thời là điểm nhấn cho vị giác.
-
Mộc – rau thơm, đồ chua mang lại sự tươi mát, thanh nhẹ.
-
Thủy – nước sốt hoặc mỡ thịt, giúp món ăn mềm mại, có sự liên kết giữa các nguyên liệu.
-
Hỏa – là bánh được nướng giòn, là cái nóng của thịt mới quay.
-
Thổ – ổ bánh mì, tượng trưng cho nền móng của món ăn, ôm trọn mọi thành phần.
Những khi cầm ổ bánh nóng trên tay, tôi luôn thấy trong lòng một cảm giác thân quen khó gọi tên - như là bản sắc, là âm hưởng rất riêng của hồn Việt.
Từ ngõ nhỏ đến biểu tượng món ăn đường phố Việt
Ngày nay, không khó để bắt gặp bánh mì heo quay trên mọi nẻo đường – từ gánh hàng rong, xe đẩy đầu ngõ, đến cửa hàng tiện lợi, bếp nhà hàng… Điều ấy nói lên một điều: bánh mì heo quay đã vượt qua định nghĩa “ăn nhanh” để trở thành một phần của ẩm thực Việt Nam từ lúc nào.
Bánh mì heo quay có thể đi cùng người lao động buổi sáng sớm, sinh viên giờ tan học, hay dân văn phòng giờ nghỉ trưa - như một phần của đời sống con người.
Kết
Nếu phải chọn một món ăn đường phố để kể về Việt Nam hôm nay, tôi sẽ chọn bánh mì heo quay – không phải vì bất kỳ sự đặc biệt nào, mà bởi chính sự giản đơn và hài hòa. Một ổ bánh mang theo đủ vị – ngọt, mặn, cay, chua, thơm – và mang theo cả một triết lý sống: gì cũng có thể hòa hợp, miễn là biết tiết chế và tôn trọng nhau.
Mỗi lần nghe tiếng vỏ bánh vỡ ra khi thưởng thức, tôi như được thức tỉnh – rằng đôi khi, điều quý giá nhất nằm trong những điều tưởng chừng bình dị, đơn thuần nhất.
—-----
CREDIT:
MLifeOn collab with MYMO MEDIA
- Photography: Duong Huy & Tue Tran
- Content: Giang Huynh
- Design: Phuong Nguyen
